آشنایی با بیماری شایع رینیت آلرژیک

رینیت آلرژیک یا تب یونجه شامل التهاب غشای موکوس بینی افراد حساس در صورت استنشاق ترکیبات آلرژن یا حساسیت زا مثل گرده گیاهان، گردو غبار ،موی حیوانات و…می شود که در نهایت باعث بروز علایمی ناشی از واکنش آنها با ایمونوگلوبولین E می شود.

رینیت آلرژیک بیماری بسیار شایع است و طبق آمار آکادمی آسم ،آلرژی و ایمونولوژی امریکا بین ۱۰ تا ۳۰ درصد جمعیت جهان به این بیماری مبتلا هستند. دو نوع رینیت آلرژیک وجود دارد: رینیت آلرژیک دائمی و فصلی.

علت

آلرژن های معلق در هوا  حین تنفس وارد بینی می شوند و با سلول های ایمنی لنفوسیت واکنش می دهند که منجر به تولید ایمونوگلوبین E می شود. در صورت دوباره مواجه شدن فرد با مواد آلرژن ایمونوگلوبین E به ماست سل ها (که نوعی سلول ایمنی هستند) متصل می شود و سلول های ماست سل شروع به آزاد سازی فاکتورهای التهابی می کنند.

واکنش فوری غالبا در فاصله چند ثانیه تا چند دقیقه اتفاق می افتد و باعث آزادسازی مولکول های التهابی که از آراشیدونیک اسید مشتق می شوند می شود. مهم ترین این مولکول ها  عبارت اند از هیستامین، لکوترین،پروستوگلاندین، تریتاز و کینین ها .این مولکول ها باعث گشاد شدن عروق و افزایش نفوذپذیری عروق و ترشحات بینی می شوند.هیستامین باعث افزایش ترشخات بینی، خارش، عطسه و انسداد بینی می شود.

فاز واکنش تاخیری ممکن است حدود ۴ تا ۸ ماه بعد از اولین مواجهه با آلرژن در اثر آزادسازی سایتوکاین ها از ماست سل ها اتفاق بیفتد. این واکنش التهابی باعث ایجاد علایم مزمن مثل احتقان بینی در فرد می شود.

علایم

رینیت آلرژیک فصلی در واکنش به آلرژن های خاصی مثل گرده درختان و علف ها که در فصول گرده افشانی وجود دارند اتفاق می افتد و غالبا باعث ایجاد علایم حاد می شود.رینیت آلژیک پایدار در پاسخ به آلرژن های غیرفصلی مثل گردوغبار ذرات پوست و موی حیوانات و کپک ها  در سراسر طول سال بروز می کند.اکثر بیماران ترکیبی از این دو نوع را دارند و علایم را در سراسر طول سال دارند اما در فصول گرده افشانی علایم تشدید می شوند.

علایم شایع رینیت شامل ترشحات شفاف بینی ،عطسه ،احتقان بینی،ترشحات ته حلق ،خارش چشمان و ریزش اشک می شود .

در کودکان معاینه فیزیکی ممکن است حلقه هایی سیاه در زیر چشم ها یا چین و خطوطی در بینی که اثر مالیدن بیش از حد بینی ایجاد شده ظاهر شود.

بعضی از بیماران ممکن است از کاهش حس بینایی و چشایی همراه با پولیپ و یا التهاب سینوس ها هم شکایت کنند. ترشحات ته حلق همراه با سرفه و گرفتگی صدا هم ممکن است وجود داشته باشد که بسیار آزار دهنده است.

رینیت در صورت درمان نشدن ممکن است باعث بی خوابی، ضعف ،خستگی و کاهش عملکرد فرد در محل کار یا محل تحصیل شود.

همچنین رینیت آلرژیک با بیماری آسم در ارتباط است و  بین ۱۰ تا ۴۰ درصد افراد مبتلا به رینیت ممکن است در آینده به آسم هم مبتلا شوند.

درمان

دو دسته درمان دارویی و درمان غیردارویی برای رینیت آلرژیک وجود دارد. که به معرفی هر دو خواهیم پرداخت.

راهکارهای غیردارویی

۱) بسیار مهم است که از مواجه شدن با مواد آلرژن خودداری کنید.گاهی اوقات رعایت این مساله بسیار سخت است بخصوص وقتی مواد آلرژنی که دائما در محیط وجود دارند.رشد کپک ها را می توان با کاهش رطوبت محیط کاهش داد و یا به وسیله ضدعفونی کننده ها از بین برد.

۲) بیماران حساس به حیوانات باید از نگه داری حیوانات خانگی اجتناب کنند.شست و شوی مرتب رخت خواب با آب داغ هم می تواند کمک کننده باشد.

۳) استفاده از تابلوهای فرش در منزل و استعمال سیگار می تواند کیفیت هوای اتاق را به شدت کاهش دهد.بنابراین سعی کنید تابلوهای فرش در خانه نصب نکنید و از مصرف سیگار اجتناب کنید.

۴) در فصول گرده افشای گیاهان پنجره هارا ببندید و سعی کنید ساعات کمتری را در فضای باز بگذرانید.از هنگام باغبانی و یا رفتن به باغ و فضاهای طبیعی بهتر است از ماسک استفاده کنید.

درمان های دارویی
۱) آنتی هیستامین ها

داروهای آنتی هیستامینی با اتصال به گیرنده های هیستامینی و مسدود کردن آنها مانع از عملکرد ترکیب هیستامین می شود.این ترکیبات در جلوگیری از عملکرد هیستامین ها بسیار موثرند اما در صورت ایجاد پساخ هیستامینی در برگرداندن اثرات آنها خیلی موثر نیستند.

آنتی هیستامین های خوراکی به دو دسته غیر انتخابی و انتخابی تقسیم می شوند.آنتی هیستامین های غیرانتخابی روی تمام انواع گیرنده های هیستامینی بدن تاثیر می گذارند.بعضی از گیرنده های هیستامینی در مغز هستند که عامل بیداری و هوشیاری هستند. داروهای آنتی هیستامینی غیر انتخابی با انسداد این گیرنده ها باعث خواب آلودگی و کاهش هوشیاری می شوند.به آنتی هیستامین های غیر انتخابی که قدیمی تر هم هستند آنتی هیستامین های نسل اول گفته می شوند . مهم ترین آنها عبارت اند از: دیفن هیدرامین، کلرفنیرامین،پرومتازین

آنتی هیستامین های نسل جدیدتر به دلیل اینکه به صورت انتخابی روی گیرنده های هیستامین اثر می کنند دیگر وارد مغز نمی شوند و روی گیرنده های هیستامینی داخل مغز اثر نمی گذارند در نتیجه عوارض گیجی و خواب آلودگی ندارند .مهم ترین داروهای این دسته عبارت اند از: فکسوفنادین، لوراتادین ،دس لوراتادین و ستیریزین

از مهم ترین عوارض آنتی هیستامین ها عوارض آنتی کولینرژیکی آنهاست که ممکن است باعث خشکی دهان،یبوست ، مشکل در دفع ادرار و اثرات قلبی و عروقی می شود. به همین سبب این داروهای ها در افراد مسن که به مشکلات قلبی و عروقی ،احتباس ادرار و یبوست مبتلا هستند باید با احتیاط مصرف شوند.

آزلاستین یک انتی هیستامین به فرم اسپری بینی است که به سرعت علایم فصلی رینیت آلرژیک را کاهش می دهد.هرچند این دارو به صورت اسپری است اما به دلیل اینکه حدودا ۴۰ درصد جذب سیستمیک دارد می تواند باعث گیجی شود.برخی از بیماران هم ممکن است علایم سردرد و خشکی راهم تجربه کنند.

ضداحتقان ها

ضداحتقان های موضعی و خوراکی با اثر روی گیرنده های آدرنرژیک موکوس بینی باعث انقباض عروق این ناحیه و کاهش التهاب این ناحیه و در نتیجه باز شدن احتقان می شوند.این داروها در ترکیب با آنتی هیستامین ها اثرات بسیار خوبی دارند. ضداحتقان های موضعی به صورت اسپری بینی و قطره بینی موجود هستند.مهم ترین ضداحتقان های خوراکی سودوافدرین و فنیل افرین هستند.در میان ضد احتقان های موضعی می توان قطره های نفازولین ،فنیل افرین و اکسی متازولین را نام برد.

ضداحتقان های موضعی جذب سیستمیک ندارند و یا بسیار اندک است.تاثیر این داروها بسیار سریع است. اما از مصرف بیش از چند روز آنها باید اجتناب کرد چون موجب عارضه احتقان برگشتی می شوند و دوباره احتقان بینی بیمار بیشتر می شود.اسپری های کورتیکواسترویید بینی اثرات طولانی مدت بسیار خوبی دارند اما تاثیر انها دیر شروع می شود .بنابراین بهتر است در روزهای اول شروع علایم از ضداحتقان ها استفاد کرد وسپس درمان با کورتیکواستروئید ها را شروع کرد.

سودوافدرین به صورت شربت در بازار ایران موجود است .این ترکیب شروع اثر دیرتری نسبت به ضداحتقان های موضعی دارد اما طول اثر آن بیشتر است.افزایش فشار خون و ضربان قلب از مهم ترین عوارض این دارو است بنابراین باید در بیمارانی که فشار خون بالا دارند تا حد امکان از مصرف این دارو اجتناب کرد.

اسپری های کورتیکواستروئید

اسپری های بینی کورتیکواسترویید باعث تسکین عطسه ،آبریزش بینی،خارش و گرفتگی بینی با کمترین عوارض جانبی می شوند.آنها با مهار آزاد سازی فاکتورهای التهابی و مهار واکنش های ماست سل ها باعث کاهش التهاب می شوند.مهم ترن داروهای این دسته عبارت اند از: فلوتیکازون ،مومتازون، بودزوناید و بکلومتازون.

این داروها انتخاب بسیار خوبی برای رینیت های پایدار هستند و می توانند در رینیت فصلی به خصوص وقتی علایم شدید است ،استفاده شوند.

بعضی از بیماران ممکن است با چند روز مصرف این داروها بهتر شوند اما بیشترین تاثیر این داروها بعد از دو تا سه هفته اتفاق می افتد. قبل از استفاده از این اسپری ها بهتر است مجرای بینی با سرم شست و شو تمیز شود تا دارو بهتر به ناحیه اثر برسد.

دستور معمول این داروها به صورت هر دوازده ساعت یک تا دو پاف در هر بینی است.

اسپری کرومولین سدیم

این دارو با تثبیت ماست سل ها باعث جلوگیری از آزادسازی فاکتورهای التهابی بخصوص هیستامین می شود و برای پیشگیری و درمان رینیت آلرژیک داروی مناسبی است.شایع ترین عارضه این دارو تحریک ناحیه است ک می تواند باعث عطسه شود.

مصرف این دارو به صورت سه تا چهار بار در روز هر بار یک پاف در بینی است.

تالیف و ترجمه: دکتر داروساز امید سودی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نوزده − 13 =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.