اخلاق حرفه ای در پزشکی

پروفشنالیسم مفهوم جدیدی نیست و در تمام طول تاریخ طب, در قالب سوگندنامه‌های پزشکی وجود داشته است. آن‌چه رابطه پزشک و بیمار را مؤثر می‌سازد و لازمه موفقیت پزشک در تشخیص، درمان و ارائه خدمات پیشگیری است اعتماد بیمار به پزشک است. آن‌چه پزشکی را به حرفه‌ای مقدس و با ارزش مبدل می‌سازد، اعتمادی است که جامعه به خدمتگزاران این حرفه دارند، اعتماد به این‌که شاغلین این حرفه هدف اصلی خود را تأمین سلامتی مردم قرار داده‌اند. و آن را بر منافع خود ترجیح می‌دهند و این هدف مقدس را به شکل سوگندنامه متعهد می‌شوند. مشاغلی از این دست که خود را به جامعه به صورت خدمتگزار و برآورنده بخشی از خدمات اساسی اجتماعی معرفی می‌کنند, حرفه (profession) نام دارند(۱). طبابت، قضاوت و تعلیم و تربیت مثالهایی بارز از حرفه هستند.

مشخصات یک حرفه عبارتند از:

۱- اشتغال به حرفه عموماً نیاز به دانش یا مهارت تخصصی دارد .

۲- جامعه به اعضاء حرفه امتیازات خاصی را اعطا می کند .

۳- جامعه انتظار دارد آنها در ارائه خدمت اجتماعی منافع جامعه را بر منافع خود مقدم بدارند.

جامعه به اعضای حرفه پزشکی این حق را داده است تا آن‌چه را در مورد ارائه خدمات سلامتی به بیماران و جامعه صلاح می‌دانند تصمیم‌گیری و اجرا نمایند. بالطبع در قبال اعطای این حق، از این حرفه انتظار دارد که تامین منافع جامعه را بر تمام اهداف خود مقدم بدارد و با آموزش و نظارت بر عملکرد حرفه‌ای اعضاء خود کیفیت خدمات را تضمین نماید. بنابراین سیستم سلامت و نیز تک تک اعضای حرفه پزشکی خود را متعهد می‌دانند که تصمیمات و اقداماتشان در خدمت سلامت بیماران باشد و منافع بیمار را بر منافع خود ترجیح دهند.

در دهه اخیر به لحاظ پیشرفت تکنولوژی و تعامل قابل توجه صنایع با پزشکان خطر خدشه دارشدن اعتماد به پزشکان بیش از پیش احساس شده است و بدین لحاظ در سال ۱۹۹۵ بورد طب داخلی آمریکا [۱](ABIM) و انجمن طب داخلی آمریکا [۲] (ACP-ASIM) به همراه فدراسیون اروپایی طب داخلی [۳] پروژه‌‌ای را در تدوین منشور پروفشنالیسم شروع کردند که مفاد آن تعهداتی است که تمام کارکنان خدمات سلامت باید به آن پایبند باشند. در تدوین این منشور فراگیر بودن آن در تمام فرهنگ‌ها و مذاهب لحاظ شده است و طی مقاله­ای به نظرخواهی تمام پزشکان و انجمنهای پزشکی سراسر دنیا گذاشته شده است. طبق این منشور پزشکان و سیستم‌های خدمات سلامت ملزم به رعایت منافع بیمار و عدالت اجتماعی هستند. این منشورشامل ۱۰ بند است که تعهداتی را هم برای کل سیستم سلامت و هم برای تک تک پزشکان فراهم می‌آورد:

۱- تعهد به توانمندی حرفه‌ای: پزشکان باید به آموزش مداوم خود در تمام طول زندگی حرفه‌ای پایبند باشند و دانش و مهارت‌های لازم و به روز را به دست آوردند.

۲- تعهد به صداقت با بیماران: پزشکان باید قبل از اخذ رضایت و در کل دوره درمانی اطلاعات مربوط به وضعیت سلامتی بیماران را کامل و صادقانه در اختیار ایشان قرار دهند. ارائه اطلاعات به میزانی لازم است که بیمار بتواند برای دوره درمانی خود تصمیم‌گیری نماید.

۳- تعهد به رازداری بیمار: لازمه‌ی کسب اعتماد بیماران رعایت رازداری و حفاظت از اطلاعات بیماران است.

۴-تعهد به حفظ رابطه مناسب با بیماران: بنا به طبیعت اجتناب‌ناپذیر وابستگی و آسیب‌پذیری بیماران که آن‌ها را در موقعیت پایین‌تر در رابطه با پزشکان قرار می‌دهد، پزشکان باید از یک‌سری روابط با بیماران خود بپرهیزند.

۵- تعهد به ارتقا کیفیت خدمات مراقبت‌ها: پزشکان هم به‌طور فردی و هم از طریق انجمن حرفه‌ای خود باید در برنامه‌ریزی و اجرای مکانیسم‌هایی برای ارتقاء کیفیت خدمات اقدام نمایند.

۶- تعهد به بهبود دسترسی به خدمات: هدف تمام سیستم‌های ارائه خدمات سلامت باید دسترسی همگان به خدمات حداقل استاندارد مراقبت باشد. پزشکان و نظام سلامت باید موانع دسترسی عادلانه به خدمات را اعم از موانع حقوقی، تحصیلاتی، مالی، جغرافیایی و تبعیضات اجتماعی را برطرف سازند.

۷-تعهد به توزیع عادلانه‌ی منابع محدود: پزشکان در عین حال که به نیاز فردی بیماران پاسخ می‌گویند مسؤول توزیع خدمات محدود بر مبنای مدیریت معقول و هزینه اثر بخش نیز می‌باشند.

۸- تعهد به دانش علمی: پزشکان وظیفه دارند در تولید دانش و استفاده از آن و ارتقاء استاندارد علمی و پژوهش بکوشند. حرفه‌ی پزشکی متعهد است از مبتنی برشواهد علمی بودن و صحت علم تولید شده اطمینان یابند.

۹- تعهد به حفظ اعتماد از طریق مدیریت تعارضات منافع: در موارد بسیاری پزشکان و سازمان‌های خدمات سلامت در این موقعیت قرار می‌گیرند که منافع خود را دنبال کنند و آن‌را بر منافع بیمار ترجیح دهند. این موقعیت‌ها اعتماد مردم و بیمار را به پزشکان و سیستم سلامت به مخاطره می‌اندازد. پزشکان موظفند چنین موقعیت‌هایی را شناسایی کنند و با آن به شکل صحیحی برخورد نمایند.

۱۰- تعهد به مسؤولیت‌های حرفه‌ای: پزشکان به‌عنوان اعضاء یک حرفه باید با یکدیگر همکاری کنند، به یکدیگر احترام بگذارند، در فرآیندهای خودارزیابی از قبیل تعیین رویه‌ای برای برخورد با پزشکانی که رفتار غیر حرفه‌ای از خود نشان می‌دهند شرکت کنند تا کیفیت مراقبت از بیماران به حداکثر برسد.

 

پروفشنالیسم پایبندی به تعهدات برشمرده است و یکی از مهم‌ترین توانمندی‌هایی است که هر دانشجوی پزشکی باید نگرش آن را کسب و در عمل و رفتار آن را نشان دهد. خصوصیات فردی که تجلی پروفشنالیسم در رفتار هر پزشک (رفتار حرفه­ای) است عبارتند از:

 

نوع دوستی، تعالی شغلی، وظیفه شناسی، شرافت و درستکاری، احترام به دیگران، عدالتمصادیق هر یک از اجزاء رفتار حرفه­ای :

۱٫نوع دوستی:

  • ارجحیت دادن منافع بیمار بر منافع خود
  • توجه نشان دادن به خواسته‌های بیمار
  • صرف وقت و حوصله برای توضیح اطلاعات به بیمار
  • صرف وقت و حوصله برای آرامش بخشیدن به بیمار ناخوش
  • تلاش برای کاستن از رنج و درد بیمار از تمام راههای ممکن
  • دلسوزانه گوش دادن به نگرانیهای بیمار
  • مشارکت در سازمانهای حرفه­ای محلی و ملی
  • پیشنهاد کمک به سایر اعضاء تیم
  • داوطلب شدن برای انجام کار فرد دیگری که نمی‌تواند کارش را انجام دهد,
  • در اختیار دیگران قرار دادن دانش و مهارتهای خود
  1. وظیفه‌شناسی:
  • به موقع رسیدن
  • قابل اعتماد بودن
  • از سرپرست پیروی کردن
  • انجام وظائف محوله به طور کامل و به موقع
  • پاسخ به نامه‌ها، احضارها، تلفن‌ها و ایمیل‌ها به نحوی که سر وقت و به موقع باشد.
  • رعایت ضوابط و مقررات
  • همکاری مناسب در کار تیمی
  • انجام وظائف و در دسترس بودن در زمان on call
  • گزارش دقیق و کامل مراقبتهایی که برای بیمار انجام می‌شود
  • انتقال درست و کامل مسؤولیت‌ مراقبت از بیمار
  • اطلاع به دیگران در زمانیکه برای انجاموظیفه نمی‌تواند حاضر شود و اطمینان از جایگزین
  • تکمیل مراقبت بیماران قبل از مرخص کردن آن‌ها
  • اظهار خطای پزشکی به تیم یا سرپرست
  • اظهار وجودتعارض منافع به تیم یا سرپرست
  • شناسایی و گزارش خطا و رفتار نامناسب همکاران با پرهیز از بی‌اعتبار نمودن غیر منصفانه
  • مشارکت در فعالیتهای خود_نظارتی حرفه
  • اجتناب از سوء مصرف دارو و الکل
  • ارائه نقد موثر به جای غر زدن
  1. تعالی شغلی:
  • جست‌وجوی فعال فیدبک‌ها
  • اصلاح رفتارها یا عملکرد خود براساس فیدبک ارائه شده
  • نگرش نقادانه به خود و توانایی تشخیص حیطه‌هایی توانمندی و دانش خود
  • شناختن محدودیت خود و کمک گرفتن از دیگران در موارد عدم دانش و مهارت کافی
  • سازگاری با تغییر شرایط
  • ارزیابی سلامتی جسمی و روحی‌ خود
  • احساس مسؤولیت برای بازآموزی خود
  • شرکت در راندها، سمینارها و سایر فعالیت‌های آموزشی
  • مطالعه بر اساس case های بیمار که به وی مراجعه می‌کنند.
  1. احترام به دیگران:
  • برقراری تفاهم با اعضاء تیم
  • حفظ حریم‌های لازم در موقعیتهای شغلی و آموزشی
  • معرفی خود و اعضای تیم به بیمار و خانواده‌اش
  • مورد خطاب قرار دادن بیمار به شکلی مناسب
  • استفاده از اصطلاحاتی که برای بیمار قابل فهم باشد, در صحبت با بیمار
  • احترام و حفظ شأن انسانی بیماران و خانواده ایشان چه در حضور و چه در غیاب ایشان
  • احترام به حق استقلال فردی بیمار از طریق ارائه اطلاعات در مورد انتخاب‌های درمانی
  • ارائه مشاوره به خانواده یا قیمقانونی بیمار, هنگامی که وی فاقد اهلیت تصمیم‌گیری باشد
  • احترام گذاشتن بهرازداری و حریم خصوصی بیمار
  • حفظ حریم‌های لازم در ارتباط با بیمار
  • ارتباط خوب و مناسب با دانشجویان زیردست در محیط آموزشی
  • ارتباط خوب و مناسب با اساتید در محیط آموزشی
  • ارتباط خوب و مناسب با شاغلین سایر حرفه‌های مرتبط با سلامتی
  • تحمل و صبوری نشان دادن در مقابل طیفی از رفتارها و عقاید
  • تبعیض روا نداشتن در تعاملات خود با دیگران براساس مواردی همچون سن، رنگ پوست، نژاد، عقاید سیاسی، وضعیت تأهل، ناتوانی‌های جسمی و روحی، جنس، تمایل جنسی (هم‌جنس گرا یا غیر هم‌جنس گرا) و یا محکومیت‌های کیفری یا جنایی
  1. درستی و شرافت:
  • رفتار صادقانه (راستگویی, انصاف، رک بودن، خوش قول بودن)
  • حل اختلافات به شکلی که به شأن طرف مقابل احترام گذاشته شود
  • رفتار مناسب شأن پزشکی چه در رفتار، چه در صحبت و چه در پوشش و آراستگی
  • صداقت با بیماران و اجتناب از بزرگنمایی توانمندی‌های خود
  • تشویق موفقیت‌های همکاران خود در اجتماعات عمومی
  • اظهار نظر فقط در مورد موضوعاتی که در حیطه تخصص اوست.
  • عدم مشارکت در تقلب(دادن و گرفتن) در آزمون‌ها
  • پذیرفتن مسؤولیت کار خود
  • اجتناب از استفاده از شیوه های غیر منصفانه برای ارتقاء جایگاه آکادمیک خود
  • عدم شرکت در ارتباطات استثمارگرایانه با همکاران، دانشجویان، بیماران یا خانواده ایشان به منظور کسب منافع مادی، احساسی، جنسی، پژوهشی یا آموزش
  • انجام اخلاقی و گزارش صادقانه پژوهش و قدردانی مناسب از مشارکت دیگران در انتشار
  • اجتناب از دزدی تالیفات
  1. تعهد به عدالت اجتماعی:
  • توزیع عادلانه منابع مراقبت سلامتی
  • طبابت بر مبنای هزینه اثر بخشی
  • مراقبت‌ از منابع خدمات سلامتی

 

  چالشهای رفتار حرفه­ای

عواملی که رفتار حرفه‌ای را خدشه دار می­سازد در هفت دسته کلی تقسیم بندی می گردد: سوء استفاده از قدرت، تکبر، طمع، اظهار نادرست, ناتوانی، نبود وجدان کاری و تعارض منافع:

  1. سوء استفاده از قدرت:

به ‌طور سنتی، حرفه پزشکی از احترام بالایی برخوردار بوده است. این احترام قدرت زیادی برای پزشک فراهم می‌آورد. بیماران و جامعه به‌طور کلی از آنچه شاغلین این حرفه انجام می‌دهند یا می‌گویند پیروی می‌کنند. اگر این قدرت مورد سوء استفاده قرار گیرد، می‌تواند پایه‌گذار هنجار غلط برای رفتار حرفه­ای شود. این سوء استفاده می‌تواند تدریجی, پنهانی و در سطوح مختلف رخ دهد:

 × تعامل با بیمار و همکاراناحترام و اعتماد به پزشک به وسیله بیمار و همکاران باید مورد اهمیت قرار گیرد و ارتقاء پیدا کند نه اینکه مورد سوء استفاده قرار گیرد. این‌که اجازه ندهیم بیمار خواسته‌هایش را بیان کند یا در تصمیم‌گیری شرکت کند ، این‌که اجازه دهیم رقابت‌های دانشگاهی و مالی روی ارزیابی صادقانه­مان از همکار یا دانشجو اثر بگذارد، اینکه از همکار جوان (رده پایین) برای افزایش آثار و پیشرفت شغلی آکادمیک خود استفاده کنیم سوء استفاده از قدرت است. عمداً به تأخیر انداختن پیشرفت همکاری که رتبه پایینتری دارد برای بی‌اثر کردن تلاش وی و بی‌جهت بدنام کردن او، هم‌ مثالهایی از سوء استفاده قدرت است.

× تبعیض‌ها : اعضای یک حرفه در مورد فراهم ساختن محیطی که در آن همه همکاران از مشارکتشان لذت ببرند و همه بتوانند بدون در نظر گرفتن ناتوانی‌ها، وضعیت قومیت، جنسیت، نژاد و مذهب به سمت پتانسیل‌هایشان پیشرفت کنند, مسؤل هستند. این مسؤولیت شامل حذف کردن بی‌انصافی‌های کوچک و بزرگی است که باعث تبعیض بر ضد پیشرفت‌های فردی و حرفه‌ای افراد می‌شود.

× نقض رازداری : بیماران اعتماد دارند که اطلاعات آنها کاملاً محرمانه نگهداشته می‌شوند. از این اعتماد نباید سوء استفاده شود. اظهار نظرهای غیر ضروری یا بحث کردن در مورد جزئیات وضعیت بیماران در جمع (به‌عنوان مثال در یک آسانسور شلوغ یا مهمانی) سوء استفاده از رازداری است. پزشک باید اعتماد بیماران را حفظ کند و فقط در شرایطی که مصالح بیمار حکم می‌کند یا زمانی که افشا کردن, ضرورتقانونی داشته باشد، راز را افشا کند.

  1. تکبر:

تکبر تظاهر ناخوشایند برای برتری و جلوه دادن خود است. تکبر موجب غرور، خودبینی، توهین و تحقیر می‌شود.. تکبر، تعهد حرفه‌ای را از سه طریق نابود می‌کند. اول: توانایی فکر کردن پزشک را به عملکرد خود کاهش می‌دهد. دوم: همدردی با بیماران را مشکل می‌کند. سوم: تعهد حرفه‌ای را با از بین بردن نقش مفید «شک به خود» تخریب می‌کند.

  1. طمع :

زمانی که پول به یک عامل هدایت کننده در طبابت تبدیل می‌شود, طمع غالب گردیده است و تعهد حرفه‌ای را به فساد می‌کشاند. طمع می‌تواند آرزوی ناشایست از شهرت، قدرت یا پول باشد. پزشک باید به‌طور مداوم از خود بپرسد که آیا عملکردش تحت هدایت منافع بیماران است یا منافع شخصی خود. درمان طمع، مستلزم خودکاوی مداوم و پرسش در مورد انگیزه خود است تا اطمینان یابیم که عملکردمان براساس منفعت‌های شخصی نیست.

  1. اظهار نادرست :

اظهار نادرست در رفتار حرفه­ای شامل دروغگویی و فریب است. دروغگویی یعنی با آگاهی حرف راست را نگوییم. بنابر این دروغگویی صرفاً گزارش غیر راست نیست و هر گفتار نادرست دروغگویی نیست. دروغگویی یک اقدام تعمدانه است. فریب نیز اظهار نادرست و عمدی یک واقعیت با هدف گمراه کردن افراد است.

  1. ناتوانی :

این باور که باید به پزشک وابسته به مواد مخدر یا الکل یا دچار اختلال ذهنی اجازه داده شود که از بیمارانی‌ که به او سوء ظن ندارند مراقبت کند، التزام به رفتار حرفه­ای را مخدوش می­سازد. پزشکی که توانائیش برای انجام وظایف حرفه‌ای آسیب دیده است بایست از مسؤولیت‌پذیری در مراقبت از بیماران صرف‌نظر کند و همکاران وی بایست مراقب باشند که این استانداردها حفظ شود.

اختلال در کار پزشک طوری نیست که یا کاملاً وجود داشته باشد یا اصلاً نباشد. بی‌رغبتی ذاتی، به این‌که اولین نفری باشی که توجه مسئولین را به ناتوانی یک همکار جلب کنی شاید بزرگ‌ترین مشکل در رابطه با این جنبه از تعهدات حرفه‌ای باشد. با شک به این‌که همکار ممکن است ناتوانی داشته باشد به سرعت خیلی از سؤالات و توجیهات که فرد را از اقدام سریع و مناسب باز می‌دارد, به ذهن می‌رسد.

  1. نبود وجدان کاری

نبود وجدان کاری عدم انجام مسؤولیت‌ها است و با اساس تعهد حرفه‌ای ناسازگار است: پزشکی را در نظر بگیرید که خود را متعهد به انجام حداقل کار می‌داند.

  • خلاصه‌ترین شرح حال را می‌گیرد.
  • به جای این‌که خودش رادیوگرافی را ببیند منتظر گزارش رادیولوژی می‌شود.
  • به تلفن‌های بستگان بیمار جواب نمی‌دهد.
  • به جای این‌که بیمار را ببیند، چارت پزشکی او را می‌بیند.
  • آخرین اطلاعات را به جای استفاده از منابع معتبر علمی از نمایندگان شرکت دارویی می‌گیرد.

پزشکی که پژوهش وی وقت و انرژی زیادی از او می­گیرد و نمی­تواند مسؤولیت‌های آموزشی‌اش را درست انجام دهد:

  • دیر سر راند حاضر می‌شود.
  • نمی‌تواند در جلسات مربیان با دانشجویان شرکت کند.
  • مراقبت‌ از بیماران را به کارآموزانی محول می‌کند که هنوز آماده انجام این مسؤولیت بدون سرپرستی استاد نیستند.
  • سؤال‌های آسان را انتخاب می‌کند.
  • از ارائه یافته‌های خود برای چاپ اجتناب می‌کند.
  • در کمیته کاریش شرکت نمی‌کند.
  • یا در جلسات حاضر می‌شود اما در بحث‌ها شرکت نمی‌کند.
  1. تعارض منافع :

شرکت در موقعیتهای تعارض منافع, حمایت از منافع فردی و فدا کردن منافع بیمار و جامعه به نفع منفعت پزشک است. تشخیص و جلوگیری از تعارض منافع یک قسمت اصلی از رفتار حرفه‌ای است. پزشک باید از موقعیت‌هایی که در آن منافع خودش را بالاتر از منافع بیمار قرار می­دهد, اجتناب کند. تعداد قابل توجهی از مسائل مربوط به تعارض منافع به اعتبار شغلی پزشکی صدمه زده‌اند. از این رو، تلاشی مجدد برای آموزش دانشجویان پزشکی و نیز پزشکان لازم است تا تعارض منافع بالقوه را در روابط پزشک-بیمار و پزشک- جامعه شناخته و ضرورت اجتناب از آن‌ها را درک کنند. مثال‌هایی از تعارض منافع که در ادامه ارائه می‌شود, می‌توانند در طبابت پزشکی رخ دهند:

دریافت هدایا از تولید‌کنندگان داروها یا تجهیزات پزشکی: هرچند پزشک ممکن است ادعا کند که ارزش هدیه پایین بوده و تأثیری در تجویز آن نداشته است، اما قبول هدایا بالقوه این تأثیر ناخواسته را دارد. تجویز تست‌های آزمایشگاهی، اقدامات تشخیصی یا درمانی برای بیمار از شرکت یا لابراتوری که پزشک در آن منافع مادی دارد, نمونه­هایی از تعارض منافع(ارجاع به خود) می‌باشد. درمان نابجا، ویزیت‌های پشت سر هم در بیمارستان و مطب زمانی‌که نیازی به آن‌ها برای پی‌گیری علایم یا وضعیت بیمار نیست محصولات تعارض منافع هستند که به وسیله تعهد حرفه‌ای محدود نشده‌اند. برعکس بیماران می‌توانند با عدم استفاده کافی از منابع برای تشخیص و درمان مورد غفلت واقع شوند. اگر اضافه کار و حقوق پزشک مستقیماً وابسته به کاستن از هزینه‌های بیمار از طریق محدود کردن دسترسی به مشاوره‌های فوق تخصصی و انتخاب‌های درمانی گران‌قیمت باشد, پزشک را در تعارض منافعی قرار می­دهد که می­تواند منجر به عدم دسترسی بیمار به حد مطلوب مراقبت شود. همچنین عدم تمایل به ارائه حد مطلوب مراقبت می‌تواند ناشی تعارض نیاز به وقت و تلاش پزشک و در عین حال دلسردی پزشک به کار باشد.

 

  چهار محدوده رفتار حرفه‌ای:

رفتارهایی که ممکن است پزشکان از خود نشان دهند در یک طیف از رفتار ایده­ال تا رفتار قبیح قرار دارد در ذیل نمونه رفتار هایی که در هر یک از این حیطه ها قرار می­گیرند آورده شده است. دسته بندی برخی رفتارها در این حیطه ها بدلیل عدم شفافیت مرز بین نامطلوب و قبیح و نیز بین مطلوب و ایده آل ممکن است مورد اختلاف باشد و این دسته بندی بیشتر نمایانگر این است که رفتار پزشک بر اساس میزان توجه به تعهدات می­تواند در یک طیف متغیر باشد:

 

  رفتار ایده‌ال

– بخشنده و عفو کننده در برابر همکاران، بیماران و خانواده بیماران

– نوع دوست نسبت به دیگران

– خوش خلق و انعطاف پذیر

– فروتنی نسبت به موفقیت‌های خود

– مشتاق به آموزش یادگیرندگان و پرسش‌های ایشان

– دستگیری از بیماران، کارکنان و مشاوران

– به‌طور مداوم بیش از حد موظف خود, خدمت کند.

– فرونشاندن عصبانیت و اضطراب بیماران و کارکنان

– الگو بودن در داخل و خارج محیط کار

– انجام کار درست فقط به دلایل اخلاقی

  رفتار مطلوب / مورد انتظار

– به موقع رسیدن و آماده شدن برای کار

– اولویت دادن به منافع بیمار

– تکمیل مراقبت بیمار قبل از مرخص کردن آن‌ها

– حفاظت از منافع و رازداری بیمار

– برخورد محترمانه با بیماران و خانواده آن‌ها ، کارکنان، همکاران

– آموزش سایر اعضاء تیم (دانشجویان، کارکنان، رزیدنتها)

– بحث در مورد مسائل مشکل (انتخاب‌های درمانی، تصمیم‌گیری، خاتمه حیات، حقیقت گویی) به شکل مهربانانه با بیمار، خانواده و سایر کارکنان

– پذیرش گشاده‌رویانه انتقادها از سوی اساتید و کارکنان

  رفتار نامطلوب

– دیررسیدن یا دیر آماده کار شدن

– افشاء اطلاعات بیماران

– عدم تحویل صحیح مسؤولیت مراقبت بیمار

– به زبان آوردن کلمات یا اطلاعات اهانت آمیز و آزار دهنده

– پذیرش هدایای قابل توجه از حامیان مالی پژوهش یا شرکت‌های دارویی

– انجام اقدامات پزشکی غیر جراحی بدون اخذ رضایت معتبر از بیمار

– ارجاع به خود

– تبعیض میان دانشجویان یا بیماران بر اساس نژاد، جنس، مذهب یا سایر خصوصیات عینی

– تعامل غیر محترمانه با بیماران، خانواده آن‌ها یا کارکنان

– عدم ذکر مناسب نام و زحمات دیگران هنگامی که از کار آنها برای آموزش یا تحقیق استفاده شده است.

– عدم اجرا یا پاسخ مناسب به توصیه‌ها یا تعالیم استاد

– تغییر برنامه ها به نفع خود

– استفاده از نوع دوستی بعنوان بهانه در سر باز زدن از سایر وظایف

  رفتار قبیح

– رها کردن بیمار

– در دسترس نبودن در زمان on call

– دروغ‌گویی مکرر، تقلب یا دزدی

– سوء مصرف مواد یا اعتیاد

– درس نگرفتن از خطای گذشته

– نشان دادن یا پخش عکس‌های شهوت انگیز و سایر موارد آزار دهنده در محیط کار

– ایجاد خطری که برای سلامت بیمار و یا کارکنان بسیار تهدید کننده است

– توهین زبانی یا جسمی به بیماران، خانواده آن‌ها یا کارکنان

– تحریف در گزارشات پزشکی، یا داده‌های پژوهش

– دزدی دارو یا وسائل پزشکی

– تعرض جنسی به بیمار یا همکاران

  آموزش و ارزشیابی پروفشنالیسم:

رفتار حرفه­ای طی دهه اخیر بطور ویژه مورد توجه مسئولان آموزش پزشکی قرار گرفته است و بعنوان توانمندی مهم و با ارزشی که باید آموزش و ارزیابی آن در دوره آموزش پزشکی مورد توجه ویژه قرار گیرد, محسوب می­گردد. در پروژه اهداف دانشکده های پزشکی ۱۹۹۸) – Medical School Objectives Project AAMC ) آورده شده است که هدف باید تربیت پزشکان با سواد, متبحر, نوع دوست و مسئولیت پذیر باشد. پروژه پی­آمد انجمن ارزیابی کیفیت برنامه های دستیاری پزشکی آمریکا ، نیز پروفشنالیسم را یکی از توانمندیهای عمومی برای دستیاران عنوان کرده و بر اساس آن از دستیاران توقع می­رود احترام, دلسوزی, شرافت , پاسخگویی به نیاز بیماران و جامعه به نحوی که آن را بر منافع خود ترجیح دهند, مسئولیت پذیری در قبال بیمار جامعه و حرفه پزشکی و تعهد به ارتقاء توانمندیهای علمی و مهارتی را در رفتار خود نشان دهند(۱۱). شورای عمومی پزشکی انگلستان در راهنمای طبابت خوب (Good Medical Practice-1995) اصول و ارزشهایی که طبابت خوب بر آنها پایه ریزی شده و دستورالعمل پروفشنالیسم در عمل است را برای راهنمایی طبابت پزشکان آورده است. مستند پزشکان فردا نیز (Tomorrow’s Doctors-2003) درستکاری و رابطه مناسب با بیمار را از پیآمدهای ضروری آموزش پزشکی می­داند. امروزه پروفشنالیسم بعنوان جزء ضروری و ارزشمند در طرح درس آموزش پزشکی پذیرفته شده و پژوهشها و مقالات فراوانی به نحوه آموزش و ارزشیابی آن پرداخته­اند.

 

  مباحث حقوقی :

  • نوع دوستی:

بند اول ماده واحد قانون مجازات خودداری از کمک به مصدومین و رفع مخاطرات جانی سال ۱۳۴۵: «هر کس شخصی یا اشخاصی را در معرض خطر جانی مشاهده کند و بتواند با اقدام فوری خود یا کمک طلبیدن از دیگران یا اعلام فوری به مراجع یا مقامات صلاحیت دار از وقوع خطر یا تشدید نتیجه آن جلوگیری کند بدون این که با این اقدام ، خطری متوجه خود او یا دیگران شود و یا به وجود استمداد یا دلالت اوضاع و احوال بر ضرورت کمک، از اقدام به این امر خودداری نماید، به حبس جنحه ای یا جزای نقدی تا ۵۰ هزار ریال محکوم خواهد شد. در این مورد اگر مرتکب از کسانی باشد که به اقتضای حرفه خود می توانستند کمک موثری بنماید به حسب جنحه ای از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی از ده هزار ریال تا یکصد هزار ریال محکوم خواهد شد. مسئولان مراکز درمانی اعم از دولتی یا خصوصی که از پذیرفتن شخص آسیب دیده و اقدام به درمان او یا کمک های اولیه امتناع نمایند به حداکثر مجازات ذکر شده محکوم می شوند.

ماده۱۱ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی مکلفند در مواقعی که به منظور پیشگیری از بیماریهای واگیر یا در هنگام بروز سوانح ازسوی وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی یا مراجع تعیین شده از طرف وزارت یاد شده از آنان استمداد می شود،همکاری ممکن و لازم را معمول دارند .

ماده۵۸ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی مکلفند در موارد فوریت های پزشکی اقدامات مناسب لازم را برای نجات بیمار بدون فوت وقت انجام دهند .

ماده۱۹ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: پزشک معالج مسئول ادامه درمان بیمار خود است مگر اینکه بیمار یا بستگان او مایل نباشند .

ماده۲۴ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: نظارت بر امور فنی موسسات پزشکی در تمام ساعت ها بر عهده مسوولان فنی آنهاست .

ماده۲۹ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: مسوولان فنی موسسات پزشکی-اعم از دولتی ،وابسته به دولت، خصوص و خیریه-مکلفند علاوه بر قوانین و مقررات موجود در آیین نامه های مصوب وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی ، مقررات فنی مصوب سازمان نظام پزشکی ، همچنین ضوابط علمی و حرفه ای ذی ربط را رعایت کنند .

  • تعالی شغلی:

ماده۲۶ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: به کارگیری و استفاده از افراد غیر مجاز در امور پزشکی و حرفه های وابسته در موسسات پزشکی ممنوع است . قانون آموزش مداوم جامعه پزشکی کشور مصوبه ۱/۳/۱۳۷۵ مجلس شورای اسلامی: ماده ۱- به منظور ارتقای سطح دانش و مهارتهای شغلی جامعه پزشکی کشور ، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی موظف است از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون نسبت به آموزش مداوم جامعه پزشکی کشور( پزشک ، دندانپزشک ، دکتر داروساز، دکترای حرفه ای و متخصصان علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی و دکترای علوم بهداشتی ) با همکاری سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران و برگزاری و ارزشیابی آموزش مداوم جامعه پزشکی، در طول هر پنج سال اقدام نماید.

  • شرافت و درستکاری:

ماده۳ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی باید طبق موازین علمی، شرعی و قانونی، صنفی و حرفه ای انجام وظیفهکرده و از ارتکاب کارهایی که موجب هتک حرمت جامعه پزشکی میشود خودداری کنند .

ماده۶ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: انجام امور خلاف شوون پزشکی توسط شاغلان حرفه های پزشکی ممنوع است .

  • احترام به دیگران:

ماده۴ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی موظفند اسرار بیمار و نوع بیماری او را – مگر در موارد تصریح شده در قوانین- حفظ کنند .

 

 

ماده۷ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: تحمیل مخارج غیر ضروری به بیماران ممنوع است .

ماده۱۲ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: جذب بیمار از موسسات بهداشتی و درمانی دولتی ، وابسته به دولت و خیریه به مطب شخصی یا بیمارستان ، پلی کلینیک،داروخانه و یا پاراکلینیک خصوصی به منظور استفاده مادی ممنوع است .

ماده۱۳ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی حق دریافت هیچگونه وجه مالی را از بیماران علاوه بر وجوهی که توسط مسئولان موسسه درمانی ذی ربط دریافت میشود ندارد .

ماده۱۷ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی حق دریافت و پرداخت هر گونه وجهی به هر عنوان بابت اعزام و معرفی بیماران به مطب و موسسات پزشکی ندارند .

ماده۲۱- تجویز داروهای مازاد بر نیاز بیمار یا غیر متجانس و خارج از ضوابط علمی و فنی ممنوع است .

ماده۲۲- فروش دارو و ابزار پزشکی توسط پزشکان مگر با مجوز رسمی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی ممنوع است .

  •  فریب کاری :

ماده ۵ قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی: هیچ یک از مؤسسات پزشکی و دارویی و صاحبان فنون پزشکی و داروسازی و سایر مؤسسات مطرح در ماده اول این قانون، حق انتشار آگهی تبلیغاتی که موجب گمراهی بیماران یا مراجعین به آنها بوده و یا به تشخیص وزارت بهداری بر خلاف اصول فنی و شئون پزشکی یا عفت عمومی باشد ندارند و استفاده از عناوین مجهول و خلاف حقیقت روی تابلو و سر نسخه و یا طرق دیگر و دادن وعده های فریبنده ندارند.

ماده۱۴ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: جذب بیمار بصورتی که مخالف شئون حرفه پزشکی باشد ، همچنین هر نوع تبلیغ گمراه کننده از طریق رسانه های گروهی و نصب آگهی در اماکن و معابر،خارج از ضوابط نظام پزشکی ممنوع است.تبلیغ تجاری کالاهای پزشکی و دارویی از سوی شاغلان حرفه های پزشکی، همچنین نصب اعلانات تبلیغی که جنبه تجاری دارند ، در محل کار آنها مجاز نیست .

ماده۱۵ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: انتشار مقالات و گزارش های پزشکی و تشریح مطالب فنی و حرفه ای که جنبه تبلیغاتی گمراه کننده داشته باشند از طریق وسایل تبلیغاتی ممنوع است .

ماده۱۶ آیین­نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه ای شاغلان حرفه های پزشکی و وابسته: شاغلان حرفه های پزشکی نباید از عناوین علمی و تخصصی که به تأیید وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشکی نرسیده است استفاده کنند .

ماده ۵۳۹ قانون مجازت اسلامی: هرگاه طبیب تصدیق نامه بر خلاف واقع درباره شخصی برای معافیت از خدمت در ادارات رسمی یا نظام وظیفه یا برای تقدیم به مراجع قضایی بدهد به حبس از شش ماه تا دو سال یا سه تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد .

 

لینک خبر فوق

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

سه × 4 =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.