داروهای گیاهی ؛ آری یا خیر؟!!

استفاده از داروهای گیاهی و فروارده های طب سنتی در سراسر دنیا رایج است ،این محصولات به عنوان درمانی مکمل در کنار درمان اصلی استفاده می شوند.بازار محصولات گیاهی بازار بسیار بزرگ و در حال رشدی است .پیش بینی می شود تا چهار سال آینده ارزش بازار این محصولات به ۸۵ میلیارد دلار برسد. شرکت های چند ملیتی بزرگی هستند که در تولید داروهای گیاهی و فراورده های سنتی فعال هستند و با استفاده از تجهیزات مدرن و تکیه بر دانش مدرن محصولات خود را تولید و در سراسر جهان عرضه می کنند.شرکت هایی مثل Gaia herb،herb pharm، Nature’s Bounty، Nutraceutical Corporation از مهم ترین شرکت های این عرصه هستند.

در کشور ما هم پیشینه تاریخی عمیقی در استفاده از گیاهان دارویی و فراورده های طب سنتی وجود دارد و دانشمندان سرشناس زیادی  همچون ابوعلی سینا قرن ها پیش روی فواید گیاهان دارویی مطالعه و پژوهش کرده اند و آثار علمی ارزنده ای در این زمینه تالیف کرده اند. به دلیل همین ریشه تاریخی استفاده از داروهای گیاهی و فراورده های طب سنتی در فرهنگ ما بسیار رایج است. این مساله علاوه بر مزایایی که دارد مشکلات مختلفی نیز با خود به همراه دارد.از مهم ترین این مشکلات می توان به خوددرمانی، جایگزین کردن این محصولات با داروهای اصلی توسط بیمار و مهم تر از همه ورود افراد غیر متخصص و سودجو به این عرصه اشاره کرد.

متاسفانه تمایل عامه مردم به استفاده از محصولات گیاهی و سنتی باعث ورود افراد غیرمتخصص و سودجوی زیادی به این عرصه شده است. این افراد در در تمام بخش های تولید ،عرضه و تجویز ورود کرده اند و به راحتی سلامت مردم را قربانی منفعت طلبی و ماجراجویی های خود می کنند. نکته بسیار تاسف آور اینجاست که نه تنها از سوی مجریان قانون برخورد قاطعی با این افراد صورت نمی گیرد بلکه بارها دیده شده است که در رسانه های رسمی کشور به این افراد تریبون داده می شود و این افراد در برنامه های مختلف تحت عناوینی مثل کارشناس طب اسلامی حضور می یابند و و با استناد به کتبی غیر معتبر که بین علمای دینی هم مورد بحث هستند به مردم توصیه های درمانی می کنند .البته جاه طلبی این افراد محدود به توصیه های درمانی پیش پا افتاده نیست بلکه بعضا این افراد ادعاهایی عجیب و غریب  و شاخ داری می کنند به عنوان مثال مدعی می شوند که قادرند با استفاده از دمنوش و محصولات گیاهی بیماری هایی نظیر انواع سرطان‌های متاستاتیک،ام اس و دیابت را درمان کنند و در نهایت در صورت عدم پاسخ بیمار به درمان با بهانه های مضحکی مثل عدم ایمان کافی بیمار خود را تبرئه می کنند .

نکته منفی و اشتباهی دیگری که در مورد مصرف داروهای گیاهی و فراورده های طب سنتی در کشور ما وجود دارد این است که عموم مردم گمان می کنند که فراورده های گیاهی هیچگونه عوارضی  و تداخلی با سایر داروها ندارند که متاسفانه افراد سودجو هم به این ذهنیت اشتباه دامن می زنند و با ادعای اینکه این ترکیبات عوارض داروهای شیمیایی را ندارند به مردم توصیه می کنند که داروهای شیمیایی خود را قطع کنند و از ترکیبات گیاهی مدنظر آنان استفاده کنند.متاسفانه این مساله تبعات زیادی به خصوص در بیماران مبتلا به بیماری های مزمن به همراه دارد. بنابراین به یاد داشته باشید که اولا داروهای گیاهی و سنتی طب مکمل هستند و باید در کنار سایر داروها مصرف شوند و به هیچ وجه جایگزین داروهای حیاتی شما نیستند.ثانیا همیشه به یاد داشته باشید که فراورده های گیاهی و سنتی هم می توانند همچون داروهای شیمیایی عوارض جانبی و تداخل با سایر داروها داشته باشند چرا که این فراورده ها هم همچون داروهای شیمیایی دارای ماده موثره هستند و هر ماده موثره ای که وارد بدن شود و آثار درمانی داشته باشد ممکن است در نقاط دیگر بدن تاثیرات منفی بگذارد و باعث ایجاد عارضه شود.

برای آشنایی بیشتر با عوارض جانبی و تداخلات محصولات گیاهی به تشریح چند نمونه مهم از عوارض جانبی و تداخل دارویی این فراورده ها می پردازیم:

خون ریزی با گیاه جینکو بیلوا

گیاه جینکو بیلبوا که فراورده های آن در داروخانه ها هم موجود است باعث افزایش عملکرد شناختی مغز می شود.به همین خاطر در برخی بیماری ها مثل بیماری آلزایمر در کنار داروهای اصلی بیمار به عنوان داروی مکمل توسط بسیاری از پزشکان تجویز می شود .این گیاه علاوه بر اثری که در بهبود عملکرد شناختی مغز دارد باعث مهار تجمع پلاکت ها هم می شود این خاصیت جینکوبیلوبوا هم می تواند اثر درمانی باشد هم می تواند باعث عارضه خون ریزی شود.بخصوص در بیماران مصرف کننده وارفارین مصرف این دارو باید با احتیاط زیادی صورت گیرد .به دلیل اینکه این دارو اثر وارفارین را تشدید می کند و ریسک خون ریزی با وارفارین را افزایش می دهد .تا به حال چندین گزارش از تداخل این دارو با وارفارین به ثبت رسیده است.

آسیب کبدی با گیاه گل گاوزبان

گیاه گاو زبان دارای نوعی از ترکیبات آلکالوییدی است که گیاه برای دفاع از خودش تولید می کند.این ترکیبات می توانند باعث نارسایی کبدی شوند. البته فراورده های این گیاه که به صورت صنعتی تولید می شوند و در داروخانه ها به فروش می رسند خالص سازی شده اند و ترکیبات آلکالوییدی آن حذف شده است و یا به حد بی ضرر کاهش یافته است.اما محصولاتی که به صورت فله ای در عطاری ها وجود دارند چنین پروسه ای را طی نکرده اند بنابراین در صورت مصرف بی رویه می توانند آسیب های جبران ناپذیری را به کبد وارد کنند.

تداخل جینسینگ با وارفارین

جینسینگ گیاهی است که محصولات آن در داروخانه ها به وفور یافت می شود این دارو می تواند عملکرد کلی بدن را بهبود بخشد،مقاومت به استرس را بیشتر کند و عملکرد جنسی را تقویت کند.این دارو می تواند با وارفارین تداخل داشته باشد و خطر خون ریزی با وارفارین را افزایش دهد

عوارض گیاه علف چای

عصاره گیاه علف چای دارای ترکیباتی است که اثر ضدافسردگی دارند.فراورده های این گیاه در داروخانه ها هم موجود است و توسط پزشکان زیادی برای بیماران مبتلا به افسردگی و اضطراب تجویز می شود.از عوارض شایع این گیاه می توان به خشکی دهان،گیجی و سردرگمی اشاره کرد.علاوه براین این گیاه می تواند با سایر داروهای افسردگی تداخل داشته باشد.

رفلاکس با نعنا

گیاه نعنا از گیاهان بسیار معروف است که از گذشته های بسیار دور برای درمان نفخ استفاده می شود.فروارده های مختلفی از عصاره این گیاه در داروخانه ها و عطاری ها وجود دارد که شکل عرق آن بسیار رایج است.عرق نعنا می تواند باعث رفلاکس معده شود بناراین کسانی که علاوه بر نفخ مشکل رفلاکس معده هم دارند باید از مصرف آن اجتناب کنند.

گریپ فروت

گریپ فروت گیاهی است که از میوه، پوست و عصاره دانه های برای کاهش وزن و کاهش کلسترول استفاده می شود همچنین مطالعاتی وجود دارد که نشان می دهد این میوه در درمان آسم هم موثر است.گریپ فروت تداخلات بسیار مهمی با داروهای زیادی دارد.این گیاه می تواند با تاثیر روی جذب و متابولیسم داروها غلظت آنها را در بدن افزایش یا کاهش دهد. برخی از داروهایی که مهم ترین تداخلات را با گرپ فروت دارند عبارت اند: بوسپیرون،کلومیپرامین،کاربامازپین،کارودیلول،سیکلوسپورین و ایتراکونازول

سخن پایانی

هدف این مقاله زیر سوال بردن طب سنتی و فراورده های طبیعی و یا مخالفت با آنها نبود .این فراورده ها در صورتی که به شکلی صحیح مصرف شوند می توانند در درمان بسیاری از بیماری ها تاثیرگذار باشند.در واقع هدف این است که بگوییم داروهای گیاهی و فراورده های سنتی هم دقیقا به همین دلیل که دارو محسوب می شوند باید همچون سایر داروها تولید و توزیع آنها طبق گایدلاین ها و شرایط کیفی استاندارد صورت پذیرد و ضمنا تجویز آنها هم توسط متخصصین مربوطه انجام شود و از همه مهم تر با تمامی افراد غیرمتخصص و سودجویی که بدون داشتن هیچگونه مجوزی وارد این حیطه می شوند و سلامت جامعه را به خطر می اندازند برخورد قضایی شود.

منابع:

sciencedirect

aafp

.technavio

ترجمه و تالیف: دکتر داروساز امید سودی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

نه + یک =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.