مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ممنوع

داروهای آنتی بیوتیک که در بین عموم مردم به چرک خشک کن نیز شناخته می شوند،داروهایی هستند که برای درمان عفونتهای باکتریایی تجویز می شود. آنتی بیوتیک ها تنها قادر به از بین بردن باکتری ها هستند و هیچ تاثیری روی ویروس ها ندارند بنابراین تجویز آنها در عفونت هایی که منشا ویروسی دارند غیرمنطقی است و باعث تحمیل هزینه اضافی به بیمار می شود.متاسفانه چون این داروها بین مردم  تحت عنوان چرک خشک کن شناخته می شوند این تصور اشتباه ایجاد شده است که در صورت داشتن چرک و عفونت باید حتما از این داروها برای درمان خود استفاده کند این در حالی است که بیش از ۹۰ درصد بیماری های عفونی شایع مثل سینوزیت فارنژیت و سرماخوردگی منشا ویروسی دارد بنابراین آنتی بیوتیک روی آنها بی تاثیر است .انواع بیماری های ویروسی خود محدود شونده هستند و با گذشت چند روز  توسط سیستم ایمنی بدن سرکوب می شود و در نتیجه بدون نیاز به مصرف دارو خود به خود بهبود میابند.علیرغم این موضوع درخواست آنتی بیوتیک در داروخانه ها توسط بیماران بسیار شایع است و متاسفانه برخی از پزشکان علیرغم تشخیص ویروسی بودن بیماری باز هم یک یا چند داروی آنتی بیوتیک را در نسخه بیمار تجویز می‌کنند.  البته مصرف آنتی بیوتیک بین عامه مردم به قدری رایج است که در صورت تشخیص پزشک بر عدم نیاز به مصرف آنتی بیوتیک گاه خود بیماران  هستند که به پزشک برای تجویز آنتی بیوتیک اصرار می ورزند.

همانطور که اشاره شد بیش از ۹۰ درصد بیماری های عفونی شایع مثل سینوزیت و فارنژیت منشا ویروسی دارد اما چگونه  می توان عفونت هایی که منشأ ویروسی و باکتریایی دارند را از یکدیگرافتراق داد. در واقع تنها راه تشخیص قطعی عفونت های باکتریایی از ویروسی نمونه گیری از بیمار و انجام کشت است که به دلیل زمان بر بودن و هزینه بالا عملا امکان پذیر نیست . برای افتراق این دو گایدلاین هایی وجود دارد که پزشکان بر اساس آن ها با گرفتن شرح حال از بیمار و بررسی تک تک علایم بیماری مثل طول دوره بیماری و سیر پیشرفت بیماری با ضریب  کوچکی از خطا این دو را از یکدیگر  افتراق می دهند. بنابراین باید دقت داشت که صرف داشتن عفونت توجیه درستی برای مصرف آنتی بیوتیک نیست و تنها در صلاحیت پزشک و یا دکتر داروساز است که منشأ عفونت را تشخیص دهند و بر اساس نوع تشخیص آنتی بیوتیک مناسب برای هر عفونت را به بیمار تجویز  کنند.

اما این پرسش مطرح است که هرچند داروهای آنتی بیوتیک روی ویروس ها تاثیرگذار نیستند و تشخیص نوع عفونت ویروسی و باکتریایی هم برای بیمارمشکل است پس چه اشکالی دارد که بیمارخودسر شروع به مصرف آنتی‌بیوتیک کند چرا که در صورت باکتریایی بودن بیماری با مصرف آنتی بیوتیک بهبود می یابدو در صورت ویروسی بودن هم مانعی  برای بهبود بیماری ایجاد نمی کند.  در پاسخ به این پرسش باید چند نکته را در نظر داشت نکته اول این است که هر آنتی بیوتیک  روی طیف خاصی از باکتری ها تاثیر می گذارد برخی آنتی بیوتیک ها فقط روی باکتری های گرم مثبت و برخی روی باکتری های گرم منفی  و برخی که وسیع الطیف اند روی هر دو گروه تاثیر می گذارد از آنجا که منشا عفونت می تواند باکتری های متفاوتی باشد بنابراین با مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک این احتمال وجود دارد که آنتی بیوتیک مصرف شده تاثیری روی سویه باکتری ایجاد کننده عفونت در بیمار نداشته باشد در نتیجه نه تنها عفونت بیمار بهبود نمی یابد بلکه مصرف آنتی بیوتیک  اشتباهی می تواند روند درمان را به تاخیر بیاندازد و در نتیجه تشدید عفونت شود.نکته دوم این است که داروهای آنتی بیوتیک ها مانند سایر داروها می توانند عوارض جانبی داشته باشند که برخی از آنها می‌توانند بسیار خطرناک باشد به عنوان مثال عارضه حساسیت در پنی سیلین ها می تواند حتی منجر به مرگ بیمار نیز شود ،یا آنتی بیوتیک های گروه فلوروکینولون ها مثل لووفلوکساسین و سیپروفلوکساسین می توانند عوارض جدی مثل تشنج آریتمی قلبی و پارگی تاندون ایجاد کند بخصوص در دو گروه سالمندان و کودکان باید این عوارض را بسیار جدی گرفت .و اما مهمترین نکته در رابطه با مساله بالا این است که مصرف بی رویه و خودسرانه آنتی بیوتیک باعث بروز پدیده مقاومت آنتی بیوتیکی می شود که در ادامه به توضیح این پدیده خطرناک می پردازیم.

 

مقاومت آنتی بیوتیکی

مقاومت آنتی بیوتیکی به پدیده ای می گویند که در آن باکتری به یک یا چند آنتی بیوتیک مقاوم می شود و در نتیجه آنتی بیوتیک قابلیت از بین بردن باکتری را از دست میدهد.  زمانی که آنتی بیوتیک به صورت بی رویه مصرف شود و در معرض مداوم باکتری ها قرار گیرد باکتری ها به مرور  با ایجاد تغییر در ژن های خود نسبت به آنتی بیوتیک مقاوم می گردند .مقاومت آنتی بیوتیکی سبب افزایش هزینه های درمانی ،افزایش زمان بستری شدن در بیمارستان و افزایش نرخ مرگ می شود در واقع اگر فردی به عفونتی مبتلا شود که عامل آن یک باکتری مقاوم به آنتی بیوتیک های رایج باشد دیگر درمان آن با آنتی بیوتیک های رایج ممکن نیست و نیاز به بستری شدن در بیمارستان و استفاده از آنتی بیوتیکهای خط آخر درمان پیدا می کند. حال سناریویی را در نظر بگیرید که در آن باکتری های پدید می آیند که به تمام آنتی بیوتیک های موجود در بازار مقاوم می شوند در این صورت اگر فردی  توسط این باکتری آلوده شود دیگر هیچ درمانی برای او وجود نخواهد داشت و در اثر عفونت دچار مرگ خواهد شد. این سناریو دیگر یک سناریوی خیالی و یا متعلق به آینده دور نیست .همین حالا پدیده مقاومت آنتی بیوتیکی اتفاق افتاده است و با سرعتی نگران‌کننده در سراسر جهان در حال گسترش است به خصوص در کشورهای در حال توسعه که میزان مصرف بی رویه آنتی بیوتیک در آنها به شدت بالاست .برخی عفونت ها مثل پنومونی ،سل و گنوره به سرعت در حال مقاوم شدن به آنتی بیوتیک های موجود هستند و با کاهش تاثیر آنتی بیوتیک درمان آنها در حال سخت تر شدن و در  مواردی غیرممکن شده است. برای درک بهتر خطر مقاومت آنتی بیوتیکی نگاه کوتاهی به آمار مرگ های ناشی از عفونتهای مقاوم  می اندازیم. به عنوان مثال در کشورهای عضو اتحادیه اروپا سالانه ۲۵ هزار نفر به علت ابتلا به عفونت های مقاوم جان خود را از دست می‌دهند. در کشور آمریکا سالانه دو میلیون نفر به عفونت مقاوم به انتی بیوتیک مبتلا می شوند که حدود ۲۳ هزار نفر از آنها جان خود را ازدست می دهند. در کشور هندوستان هم ۵۸ هزار نوزاد در طی یک سال به علت ابتلا به عفونت مقاوم به آنتی بیوتیک جان خود را از دست دادند .

علیرغم افزایش سریع پدیده مقاومت آنتی بیوتیکی در جهان روند  ورود آنتی‌بیوتیک‌های جدید به بازار در حال کاهش است.آنتی بیوتیک ها به دلیل ارزان قیمت بودن و کوتاه مدت بودن دوره مصرف آنها سودآوری بالایی برای شرکت‌های داروسازی ندارند. بنابراین شرکت های داروسازی انگیزه کافی برای سرمایه گذاری روی این دسته از داروها را ندارند و ترجیح میدهند در حوزه‌هایی مثل  درمان بیماری‌های مزمن مثل سرطان، ام اس یا دیابت سرمایه گذاری کنند چراکه در بیماری های مزمن بیمار نیاز به مصرف همیشگی دارو دارد و از طرفی قیمت دارو دراین بخش ها بیشتر است و از سودآوری بالاتری برخوردار است .در نتیجه با افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی و کاهش ورود آنتی‌بیوتیک‌های جدید به بازار جهان در حال رویارویی با بحرانی جدید است.

اما راه مقابله با این پدیده چیست؟ برای مقابله با پدیده مقاومت آنتی‌بیوتیکی باید مجموعه اقداماتی گسترده و مداوم  هم از طرف دولت ها و سیاست گذاران حوزه سلامت و هم از طرف پزشکان داروسازان و سایر کادرهای درمانی و هم از طرف هریک ازشهروندان  جامعه صورت گیرد. مهم ترین نکاتی به عنوان یک شهروند باید بدان توجه کنید به شرح زیر است:

۱. آنتی بیوتیک را تنها در صورتی مصرف کنید که توسط پزشک نسخه شده باشد

۲. در صورتی که پزشک تشخیص بر عدم نیاز به مصرف آنتی بیوتیک داد هرگزدرخواست تجویز آنتی بیوتیک نکنید.

۳.در هنگام مصرف آنتی بیوتیک به توصیه‌های کادر درمان گوش کنید و دارو را دقیقا طبق دستور گفته شده مصرف کنید

۴.با رعایت بهداشت ،شستشوی منظم دست ها رعایت فاصله از افراد بیمار و استفاده از واکسن های به روز خطر ابتلا به عفونت را کاهش دهید.

 

تالیف و گردآوری:دکتر امید سودی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

1 × 3 =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.