نگاهی برسیستم های نوین دارورسازی

یک دارو برای اینکه تاثیر درمانی خود را در بدن ایجاد کند نیاز به دو شرط اساسی دارد . ،ابتدا باید غلظت کافی از آن دارو در بدن وجود داشته باشد، دوم دارو باید به محل مورد نظر در بدن برسد.غلظت دارو باید در بازه اپتیممی در بدن قرار داشته باشد اگر غلظت از حداقل این بازه غلظتی کمتر باشد تاثیرگذاری دارو از بین می رود و اگر بیشتر از مقدار حداکثر این بازه باشد دارو به دوز سمیت می رسد که می تواند کشنده باشد .به این بازه که غلظت دارو باید بین آن قرار داشته باشد اصطلاحا پنجره درمانی گفته می شود که هر دارو پنجره درمانی مخصوص به خود را دارد.
روشی که برای رساندن دارو به بدن استفاده می شود تاثیر بسیار چشمگیری روی تاثیرگذاری دارو دارد چرا که روش های مختلف غلظت های مختلفی از دارو را در بدن ایجاد می کنند و همچنین بر رسیدن دارو به محل مورد نظر تاثیرگذارند.در روش های معمول دارورسانی که در غالب داروها استفاده می شود دارو وارد بدن می شود و به غلظت درمانی میرسد و کم کم در بدن متابولیزه می شود و دفع می شود که در نتیجه آن به مرور غلظت آن در بدن کاهش پیدا می کند و به زیر پنجره درمانی می رسد به همین دلیل در مورد اکثر داروها مثل انتی بیوتیک ها نیاز است که بعد از چند ساعت دوباره مصرف شوند که همین مساله پذیرش بیمار را برای کامل کردن دوره ی درمان سخت می کند.به علاوه در مورد در روش های معمول دارورسانی دارو فقط به محل اثر نمی رود بلکه در سراسر بدن توزیع می شود.رفتن دارو به محل هایی غیر از محل مورد نیاز می تواند باعث ایجاد عوارض جانبی شود به عنوان مثال داروهای ضد سرطان علاوه بر اینکه سلول های سرطانی را از بین می برند بر سایر سلول های سالم بدن هم تاثیر می گذارند و باعث عوارضی مثل ریزش مو می شوند.
این مسایل باعث شد که دانشمندان به سراغ سیستم های نوین دارورسانی بروند تا مشکلات ذکر شده را به حداقل برسانند.در طراحی سیستم های جدید تلاش بر این است که دارو را به وسیله حامل هایی به صورت هدف دار فقط به سایت اثر برسانند تاهم از بروز عوارض جانبی در نقاط دیگر بدن جلوگیری کنند و هم اثربخشی دارو در سایت اثر بیشتر شود.هدف دیگر طراحی سیستم های جدید این است که دارو را به گونه ای به بدن برسانند که به صورت تدریجی و کنترل شده در بدن آزاد شود تا دیگر نیازی به تجویز چند باره ی دارو در طول روز نباشد و با یکبار مصرف دارو مریض از چند روز تا چند ماه بی نیاز از مصرف دوباره ی دارو شود.در واقع به طور خلاصه هدف از طراحی سیستم های نوین دارورسانی افزایش اثربخشی ،کاهش عوارض جانبی و افزایش پذیرش بیمار است.خوشبختانه سیستم های نوین دارورسانی محدود به تئوری و یا مطالعات آزمایشگاهی نیستند و نمونه های تجاری متعددی از انها وارد بازار شده است که همچنان در حال افزایش اند . در ادامه به معرفی و بررسی چند نمونه از مهم ترین سیستم های جدید دارورسانی خواهیم پرداخت
حامل لیپوزومی
لیپوزوم ها وزیکل هایی هستند که از یک یا چند غشای دولایه ای فسفولیپیدی تشکیل شده اند.لیپوزم ها از حامل های محبوب برای دارورسانی هستند. بخشی مرکزی این وزیکل ها دارای خاصیت قطبی است و حلال آبی در مرکز آن به دام افتاده است بر اساس همین ویژگی می توان مولکول های دارویی که قطبی هستند را داخل آنها قرار داد.این امر باعث می شود که دارو از آنزیم های تجزیه کننده بدن در امان بماند.همچنین می توان با اتصال لیگاند هایی که در بافت هدف دارای گیرنده هستند به روی این لیپوزوم ها دارو را به صورت هدف دار دقیقا به محل اثر فرستاد که این امر هم اثر بخشی دارو را افزایش می دهد و هم عوارض دارو را در نواحی دیگر بدن کاهش می دهد از این خاصیت لیپوزوم ها برای رساندن داروهای سرطانی به تومور و بافت سرطانی استفاده زیادی می شود که نمونه های تجاری آن هم اکنون در بازار وجود دارد که از جمله آنها می توان به داروی دوکسوروبیسین لیپوزومی با برند Doxil و داناروبیسین لیپوزومی با برند DaunoXome اشاره کرد. البته استفاده از حامل لیپوزومی فقط محدود به سرطان نیست بلکه در سایر بیماری ها هم کابرد دارند به عنوان مثال برای دارو آمفوتریسین بی که برای درمان عفونت های قارچی سیستمیک کابرد دارد هم فرم لیپوزومی طراحی شده که با نام های تجاری Ambisome،Abelcet وAmphotec در بازار موجود هستند. مطالعات نشان داده که فرم لیپوزومی آموفوتریسین بی اثربخشی بسیار بیشتری نسبت به فرم غیر لیپوزومی آن دارد.

ذرات نانو
ذرات نانو ترکیباتی کریستالی یا آمورف هستند که سایز آنها از ده تا دویست نانومتر متغییر است.ذرات نانو مولکول دارو را یا به خود جذب می کنند یا مانند لیپوزوم ها انها را احاطه می کنند در نتیجه مولکول دارو را از تجزیه توسط انزیم های بدن محافظت می کنند.حامل های نانو انواع مختلفی دارند مثل نانوتیوب ها نانووایرها نانوروبات ها و… که هرکدام ویژگی ها و قابلیت های مخصوص به خود را دارند اما مکانیسم کلی آنها بدین شکل است که آزاد سازی دارو از داخل ذرات بر اساس تجزیه تدریجی ذرات نانو در بدن و یا انتشار اهسته دارو از داخل ذرات نانو به بیرون اتفاق می افتد.بنابراین حلالیت و قابلیت انتشار دارو در غشای پلی مری فاکتورهای تعیین کننده در آزاد سازی دارو هستند.این قابلیت باعث می شود ما بتوانیم با انتخاب پلی مر های مختلف آزاد سازی دارو را تحت کنترل خود درآوریم و تعیین کنیم که دارو به چه مقدار و با چه سرعتی در بدن آزاد شود.پتنت های زیادی برای دارورسانی توسط نانوذرات ثبت شده است و چند نمونه تجاری هم از آن موجود است که برای مثال می توان دارویferaheme را نام برد . feraheme نوع اکسید شده ی اهن است که توسط پلی مر خاصی پوشانده شده است که قطر ذرات آن بین ۱۷ تا۳۱ نانومتر است.این دارو در درمان کم خونی کاربرد دارد.
استفاده از اریتروسیت به عنوان حامل
استفاده از اریتروسیت ها به عنوان حامل از جدید ترین روش ها دارورسانی است.اریتروسیت ها یا همان گلبول های قرمز به واسطه مویرگ ها در تمام بدن حضور دارند و همچنین نیمه عمر طولانی در بدن دارند .به علاوه این سلول ها قابلیت این را دارند که انواع مختلف مولکول های شیمیایی و بیولوژیک را در آنها لود کنند. نکته مهم دیگر در رابطه با آنها این است که جزیی از خود بدن ما هستند در نتیجه با بدن سازگارند و زیست تخریب پذیرند. مجموعه این ویژگی ها سبب شده تا این سلول ها گزینه مناسبی برای دارورسانی به عنوان حامل باشند.از این روش برای انتقال داروهای ضدمالاریا و ضد آمیب در بدن استفاده می شود.
هیدروژل
هیدروژل شبکه ای از پلی مر های محلول در آب است که با پیوند های متقاطع (cross link) در کنار یکدیگر قرار گرفته اند و ساختار سه بعدی را تشکیل داده اند.هیدروژل ها تخلخل و نفودپذیری بالایی دارند به همین خاطر می توان مولکول های دارو را در انها قرار داد و از انها به عنوان حامل دارو در بدن استفاده کرد تا مولکول دارو را از اسیب های انزیم های بدن و همچنین اسید دستگاه گوارش محافظت کنند.همچنین هیدروژل ها این قابلیت را دارند که دارو را به صورت تدریجی در بدن آزاد کنند این ویژگی به هیدروژل ها باعث شده است که هیدروژل ها برای طراحی سیستم های دارورسانی کنترل شده مورد توجه دانشمندان قرار گیرند.هیدروژل ها هرکدام ویژگی مخصوص به خود را دارند برخی از آنها به دما حساس هستند بعضی از آنها به PH حساس هستند از این ویژگی هیدروژل ها می توان برای دارورسانی هدف دار به نقطه خاصی از بدن استفاده کرد مثلا از هیدروژل هایی که در PH قلیایی تغییر ساختار می دهند می توان برای دارورسانی به روده استفاده کرد این هیدروژل ها با تغییر ساختار در PH روده به تدریج دارو را در این منطقه آزاد می کنند. داروهایی پپتیدی و پروتیینی که به اسید معده حساس هستند را می توان با این روش از اسیب اسید معده دور نگه داشت

چکیده :هدف از طراحی سیستم های دارورسانی نوین افزایش اثربخشی دارو ،کاهش عوارض جانبی و افزایش پذیرش دارو توسط بیمار است. با استفاده سیستم های جدید می توان دارو را به صورت هدف دار به یک نقطه خاص از بدن فرستاد و یا دارو را به صورت کنترل شده در بدن آزاد کرد به شکلی که بیمار ماه ها نیاز به مصرف دوز جدید دارو نداشته باشد….

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

12 + 7 =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.