نگاهی به بازار دارویی ایران از سال ۷۹ تا ۹۵

بازار دارویی ایران طی سالهای ۷۹ تا ۹۵ رشد چشمگیری داشته است.ارزش این بازار در سال ۷۹ حدود ۳۲۰ میلیارد تومان بود که با میانگین رشد سالانه ۲۷ درصد،ارزش آن در سال ۹۵ به رقم ۱۵۲۰۰ میلیارد تومان رسید.در واقع از نظر ارزش تومانی بازار دارویی ایران از سال ۷۹ تا ۹۵ حدود چهل و پنج برابر شده است.البته باید این نکته را در نظر داشت که این افزایش چهل و پنج برابری بدون احتساب تغییرات نرخ ارز و تورم در طی این سالها محاسبه شده است و رشد واقعی بازار دارو کمتر از این مقدار است . در حقیقت اگر بخواهیم رشد بازار دارویی ایران را بر حسب دلار اندازه گیری کنیم بازار دارویی ایران از سال ۷۹ که ارزش آن ۳۹۰ میلیون دلار بود تا سال ۹۵ که به ۴میلیارد و ۱۶۰ میلیون دلار رسید حدود ده و نیم برابر شده است.از مهم ترین دلایل افزایش فروش دارو در ایران می توان به عوامل زیر اشاره کرد:

۱. افزایش جمعیت کشور (۱.۲۵ برابر یا ۱۵ میلیون نفر افزایش جمعیت)

۲. تغییر نظام دارویی به برند ژنریک در برنامه پنج ساله سوم در نتیجه افزایش مارکتینگ دارو و ویزیت پزشکان

۳.گسترش تکنولوژی و افزایش دانش عمومی و درنتیجه افزایش مصرف خودسرانه دارو

۴. ورود داروهای جدید و گران قیمت به بازار

هرچند بازار دارویی ایران از نظر ارزش دلار حدود ده برابر شده است اما از نظر حجم عددی دارو رشد آن بسیار کمتر بوده است. در سال ۷۹ حدود ۱۸.۵ میلیارد عدد دارو در بازار داروی ایران به فروش رسید که در سال ۹۵ به تعداد ۴۱.۳ میلیارد عدد رسید.به عبارتی بازار دارویی ایران از نظر حجم عددی حدود ۲.۲ برابر شده است .اما علت تفاوتی که بین رشد ارزشی و حجمی بازار دارو وجود دارد چیست؟در واقع در سالهای اخیر داروهای جدیدی که وارد بازار شدند اغلب داروهای بیولوژیک و گران قیمت بوده اند این داروها علی رقم اینکه از نظر تعداد فروش در مقایسه با داروهای شیمیایی و اوتی سی فروش کمتری دارند ولی به دلیل قیمت بسیار بالایی که دارند تاثیر زیادی در رشد بازار دارویی داشته اند به عنوان مثالی مهم از این داروها می توانیم به دسته داروهای مونوکلونال آنتی بادی اشاره کنیم، این داروها از دسته داروهای ایمونوساپرسیو هستند که معمولا به عنوان خط آخر درمان استفاده می شوند و در درمان بیماری هایی مثل آرتریت روماتویید، برخی از سرطان ها ،پسوریازیس ،کرون و… کاربرد دارند.در سال ۷۹ هیچ دارویی از این دسته وارد فهرست دارویی کشور نشده بود.نکته حائز اهمیت اینجاست که ارزش فروش داروهای این گروه به تنهایی در سال ۹۵ از ارزش کل بازار دارو در سال ۷۹ بیشتر بوده است.به عنوان مثال دو داروی  Terastuzumabو Bevacizumab از این دسته هرکدام به ترتیب در سال ۹۵،  ۲۰۰ و ۱۸۵ میلیارد تومان فروش داشته اند.

نمونه دیگری از داروهای گران قیمت که بعد از سال ۷۹ وارد لیست شدند انسولین ها هستند.در سال ۷۹ تعداد انسولین ها محدود بود وشکل دارویی آنها به صورت ویال بود اما به مرور انسولین های جدیدتر وارد بازار شد که به جای ویال مجهز به pen بودند،این انسولین ها به دلیل compliance بیشتر در بیماران به سرعت جایگزین شکل ویال شدند  هرچند فرم های ویال هنوز هم استفاده می شود اما مصرف آنها نسبت به گذشته بسیار محدودتر شده است.به عنوان مثالی از این گروه می توان انسولین گلارژین را نام برد که یک انسولین طولانی اثر است که با برند لانتوس توسط شرکت سانوفی فرانسه تولید می شود این انسولین در سال ۹۵ ،۱۲۰ میلیارد دلار فروش داشت.

مثال های بالا فقط چند نمونه از مهم ترین داروهای پرفروشی بودند که در سالهای اخیر وارد بازار دارویی ایران شده اند. به طور کلی از سال ۷۹ تا ۹۵ بر اساس آمارنامه های دارویی منتشر شده  تعداد ۱۴۸۳ قلم داروی جدید وارد بازار داروی ایران شده است.

شرکت های تامین کننده دارو در سالهای ۷۹ و ۹۵

تعداد شرکت های تامین کننده(تولیدکننده و واردکننده) دارو در سال ۷۹، ۶۲ عدد بود که در سال ۹۵ به ۲۲۶ عدد رسید به عبارتی تعداد شرکت هایی دارویی از سال ۷۹ تا ۹۵ سه و نیم برابر شده است این در حالی است که حجم بازار دارو از نظر تعداد دارو ۲.۲ برابر شده است.بنابراین رشد تعداد شرکت های تامین کننده دارو از رشد بازار داروی ایران در این سال ها بیشتر بوده است.این مساله سبب شده است که  سهم شرکت ها رفته رفته از بازار دارو کاهش یابد.به عنوان مثال در سال ۷۹، ۲۶ شرکت برتر تامین کننده ۸۰ درصد سهم بازار را داشتند در حالی که در سال ۹۵ ،۸۰درصد سهم بازار میان ۵۰ شرکت تقسیم شده بود.اگر نگاهی به لیست ۲۰ شرکت برتر تامین کننده دارو در سال های ۷۹ و ۹۵ که در زیر آورده شده بیندازیم متوجه می شویم که شرکت های برتر سال ۹۵ نسبت به سال ۷۹ ازسهم کمتری از بازار برخوردارند به عنوان مثال شرکت فارابی که در سال ۷۹ شرکت برتر تامین کننده دارو بود ۷.۱۱ درصد از سهم بازار را داشت در حالی که شرکت بهستان دارو برترین شرکت سال ۹۵ حدود ۵.۳۴ درصد سهم بازار را در اختیار داشت.به طور خلاصه صنعت داروسازی ایران صنعتی متشکل از تعداد زیادی شرکت خرد و کوچک تامین کننده دارو است.به همین خاطر اغلب شرکت های دارویی با مشکل نقدینگی روبه رو اند و به جز چند مورد انگشت شمار مابقی شرکت ها به دلیل مقیاس اقتصادی پایین تولیداتشان توانایی حضور در بازار های جهانی را ندارند و نسبت به نوسانات اقتصادی بسیار آسیب پذیرند.

نکته مهم دیگری که با نگاهی کوتاه به لیست شرکت های برتر سالها ۷۹ و ۹۵ بدان پی می بریم این است که بازیگران صنعت بازار داروی ایران عوض شده اند و اغلب شرکت های برتر سال ۷۹ یا از لیست خارج شده اند یا افت رتبه داشته اند و برخی شرکت ها مثل آریوژن فارمد و سیناژن که اصلا در سال ۷۹ وجود نداشته اند به سرعت رشد کرده اند و جزو شرکت های برتر دارویی سال ۹۵شده اند. اما چه عواملی سبب این جابه جایی ها و سقوط و صعود شرکت ها درطی این سالها شده است؟

مالکیت و مدیریت

اولین عاملی که در عملکرد شرکت ها تاثیر گذار است مالکیت آنهاست .با بررسی مالکیت تک تک شرکت های برتر سال های ۷۹ و ۹۵ پی می بریم که اکثر شرکت هایی که عملکرد موفق داشته اند و طی سالهای ۷۹ تا ۹۵ در رتبه خود ارتقا داده اند مثل شرکت های کوبل دارو، بهستان ،سیناژن ،عبیدی،اکتوورکو و آریوژن فارمد سهامی خاص هستند و اغلب شرکت هایی که از سالهای ۷۹ تا ۹۵ رتبه شان افت داشته مثل فارابی ،لقمان ،کوثر و سینا دارو سهامی عام اند.در واقع شرکت هایی که مالکیتشان دولتی یا خصولتی است به دلیل کوتاه مدت بودن دوره مدیران و تغییرات مداوم در جایگاه های مدیریتی اغلب از برنامه و استراتژی مدون و بلند مدتی برخوردار نیستند به همین خاطر اغلب عملکرد موفقی نداشته اند

سبد محصولات

محصولات تولیدی هر شرکتی عاملی تعیین کننده در سهم آن شرکت از بازار است. در واقع هرچه محصولی تامین کننده بیشتری در بازار داشته باشد بدیهی است که سهم فروش آن میان شرکت ها تقسیم می شود حال اگر شرکتی محصولی تولید کند که تامین کننده کمی در بازار داشته باشد این شرکت مزیت رقابتی پیدا می کند به عنوان مثال شرکت های سیناژن ،آریوژن فارمد و زهراوی به دلیل تولید محصولات بیولوژیک رشد بسیار خوبی در بازار داشته اند چرا که تولید محصولات بیولوژیک به دلیل نیاز به نیروی بسیار زبده و تجهیزات گران قیمت تامین کننده های کمی در بازار دارند و اغلب شرکت ها توانایی ورود به این حوزه را ندارند .همچنین محصولات بیولوژیک قیمت بسیار بالاتری نسبت به داروهای شیمیایی دارند. به همین خاطر است که شرکتی مثل سیناژن تنها با تولید ۱۳ محصول ۲.۲۴ درصد از سهم بازار دارویی ایران را از آن خود کرده است ولی شرکتی مثل فارابی با تولید بیش از نود محصول سهم کمتری از بازار را به دست آورده است.

روابط خارجی قوی و تولید تحت لیسانس

تعدادی از شرکت های موفق سال ۹۵ شرکت هایی بوده اند که فعالیت خود را با واردات شروع کردند.این شرکت ها به سرعت شروع به رشد کردند و سپس وارد حوزه تولید دارو شدند.این شرکت ها به دلیل مراوداتی که با شرکت های خارجی داشتند هم از روابط بین المللی قوی تری نسبت تولید کننده ها برخوردار بودند و هم اصول بازاریابی را از این شرکت ها فراگرفتند و با قراردادهای تولید تحت لیسانس توانستند محصولات شرکت های خارجی را تولید کنند و با کیفیت بالاتر نسبت به محصولات مشابه داخلی ها به فروش برسانند و چون در بازاریابی و تبلیغات تواناتر بودند سهم بیشتری را نسبت تولید کننده های رقیب از آن خود کردند.شرکت های بهستان و اکتوورکو جزو این دسته شرکت ها هستند.شرکت وارداتی کوبل هم با خرید نود درصد سهام شرکت عبیدی  محصولات تحت لیسانس خود را در این شرکت تولید می کند.

 

منبع: آمارنامه های دارویی سال ۷۹ و ۹۵

چکیده

بازار دارویی ایران طی سالهای ۷۹ تا ۹۵ رشد چشمگیری داشته است.ارزش این بازار در سال ۷۹ حدود ۳۲۰ میلیارد تومان بود که با میانگین رشد سالانه ۲۷ درصد،ارزش آن در سال ۹۵ به رقم ۱۵۲۰۰ میلیارد تومان رسید.در واقع از نظر ارزش تومانی بازار دارویی ایران از سال ۷۹ تا ۹۵ حدود چهل و پنج برابر شده است.

 

 

تالیف:دکتر امید سودی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

بیست − 3 =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.