هر آنچه لازم است در مورد بی خوابی و درمان آن بدانید

بی خوابی زیرمجموعه ای از انواع اختلالات خواب است که عموما  به سه شکل بروز می کند.در نوع اول بیماران در به خواب رفتن مشکل دارند و گاه چند ساعت در بستر خود انتظار می کشند تا خوابشان ببرد اما بعد از به خواب رفتن دیگر در طول شب از خواب بیدار نمی شوند و چرخه خواب روند طبیعی خود را طی می کند.

در شکل دوم بی خوابی فرد در آغاز به خواب رفتن مشکلی ندارد اما در طول شب چندین بار از خواب بیدار می شود. در شکل سوم بی خوابی هم فرد در آغاز به خواب رفتن مشکلی ندارد اما اواسط شب از خواب بیدار می شود و دیگر تا صبح قادر به خوابیدن نیست.

بی خوابی از نظر دوره بیماری به دو دسته کوتاه مدت و گذرا و بی خوابی مزمن دسته بندی می شود. بی خوابی گذرا ممکن است یک شب تا چند هفته طول بکشد. این نوع بی خوابی بسیار طبیعی و شایع است و اکثر افراد در طول زندگی خود به دلایل مختلف آن را تجربه می کنند. هنگامی بی خوابی مزمن محسوب می شود که حداقل سه شب در هفته اتفاق بیفتد و بیش از سه ماه طول بکشد. این نوع بی خوابی در ۹ تا ۱۲ درصد افراد بزرگسال و در ۲۰ درصد سالمندان اتفاق می افتد. بی خوابی مزمن حتما باید درمان شود چرا که می تواند نشان از مشکلی زمینه ای جدی باشد و هم خودش می تواند منجر به ابتلا به سایر بیماری ها شود.

علت بی خوابی

بی خوابی های گذرا و کوتاه مدت معمولا با بیماری زمینه ای خاصی ارتباط ندارند. این نوع از بی خوابی معمولا به دلایل زیر اتفاق می افتد:

۱) اضطراب و استرس  مثل استرس های شب قبل از امتحان و یا وارد شدن استرس های ناگهانی به فرد مثل فوت یکی از نزدیکان، از دست دادن شغل ،طلاق و…

۲) فاکتورهای محیطی : مثل گرم یا سرد بودن اتاق ،نور زیاد و یا وجود سرو صدا در محل خواب

۳) ناراحتی فیزیکی و یا عاطفی فرد: به عنوان مثال بالش فرد زیادی سفت یا نرم است یا فرد در محلی غیر از محل همیشگی اش خوابیده و احساس راحتی نمی کند.

۴) سفر مسافت طولانی با هواپیما

۵) تغییرات شیفت کاری

۶) درد: مثل دندان درد ،سردرد و …

۷) مصرف محرک ها و برخی دارو ها مثل کافئین

بی خوابی های مزمن معمولا به دلیل وجود بیماری زمینه ای خاص مثل آسم ،سوزش معده،افسردگی و اضطراب اتفاق می افتد و یا به دلیل وجود استرس های پایدار در زندگی فرد اتفاق می افتد مثل داشتن شغل پر استرس.

درمان بی خوابی

بی خوابی می تواند باعث ایجاد مشکلاتی مثل خواب آلودگی در طول روز، خستگی ، تحریک پذیری و اختلال در حافظه و یادگیری شود. به همین دلیل است که بی خوابی های مزمن حتما باید درمان شوند البته بی خوابی های گذرا هم در صورت که در زندگی روزمره فرد اختلال ایجاد کنند هم ممکن است نیاز به درمان داشته باشند. توجه داشته باشید در صورت داشتن مشکل بی خوابی  از مصرف خودسرانه دارو جدا پرهیز کنید و حتما برای درمان به پزشک مراجعه کنید و یا از دکتر داروساز در داروخانه ها مشاوره بخواهید.

بی خوابی های گذرا عموما با رعایت نکات بهداشت خواب تا حد زیادی بهبود پیدا می کنند و در صورت تشخیص پزشک ممکن است دارو هم تجویز شود.در ادامه به توضیح نکات بهداشت خواب می پردازیم:

۱) محل خواب خود را برای خواب مناسب سازی کنید به عنوان مثال دمای اتاق را تنظیم کنید، سروصدا را از محل خواب حذف کنید و چراغ ها را خاموش کنید.

۲) مصرف کافئین ،نیکوتین و الکل را قبل از خواب کاهش دهید یا در صورت امکان قطع کنید.

۳) از مصرف زیاد مایعات در طول شب پرهیز کنید تا حین خواب مجبور به بیدار شدن برای دفع ادرار نباشید.

۴) به طور منظم( سه تا چهار بار در هفته) ورزش کنید.البته زمان ورزش نباید نزدیک به زمان خواب باشد چون ممکن است باعث بی خوابی شود.

۵) سعی کنید زمان مشخصی را برای خوابیدن تعیین کنید.

۶) از چرت زدن در طول روز پرهیز کنید.

۷) از تلاش کردن برای خوابیدن خودداری کنید در صورتی که نیم ساعت در بستر دراز کشیدید و خوابتان نبرد از بستر خارج شوید و یک فعالیت آرام بخش مثل گوش دادن به موسیقی یا مطالعه کردن انجام دهید.

۸) از استفاده از گوشی همراه ،مطالعه کردن و یا تماشا کردن تلوزیون در محل خواب پرهیز کنید.

۹) از خوردن غذای سنگین قبل خواب پرهیز کنید.

در بی خوابی های مزمن که یک بیماری زمینه ای عامل آن است ابتدا باید مشکل زمینه ای برطرف شود. سپس نکات بهداشت خواب به فرد آموزش داده می شود و در صورت تشخیص پزشک دارو تجویز می شود.چند دسته دارویی مختلف با مکانیسم ها و عوارض متفاوت برای درمان بی خوابی وجود دارند که در ادامه به معرفی آنها می پردازیم:

آنتی هیستامین ها : داروهایی مثل دیفن هیدرامین و هیدروکسی زین جزو این دسته هستند. این داروها اثربخشی کمتری نسبت به داروهای بنزودیازپینی دارند اما عوارض جانبی کمتری نسبت به داروهای بنزودیازپینی دارند. این داروها بدون نیاز به نسخه هم در کوتاه مدت قابل مصرف اند . مهم ترین عوارض این داروها عوارض آنتی کولینرژیکی انهاست مثل خشکی دهان و یا احتباس ادرار به همین دلیل در سالمندان باید با احتیاط مصرف شوند.

داروهای ضد افسردگی : نورتریپتیلین ، آمی تریپتیلین و دکسپین از داروهای بسیار موثر از این دسته هستند.این داروها در کسانی که بی خوابی آنها ناشی از افسردگی است یا در کسانی که سابقه سومصرف بنزودیازپین دارند یا در افرادی که درد دارند بسیار موثر هستند. دوکسپین با دوز پایین برای بی خوابی هایی که فرد در طول شب از خواب بیدار می شود تاثیر بسیار خوبی دارد. مهم ترین عوارض این دسته عوارض آنتی کولینرژیکی و آریتمی است.

ملاتونین : ملاتونین در واقع یکی از هورمون های طبیعی بدن است که در تنظیم سیکل شبانه روزی بدن نقش دارد. این دارو به صورت قرص های ۳ و ۵ میلی گرم موجود است. این دارو عوارض چندانی ندارد و بدون نسخه هم قابل تهیه است .تنها چند مورد  سردرد و گیجی با مصرف این دارو گزارش شده است اما در کل دارویی بسیار safe است.

والرین (سنبل الطیف) : برند های متفاوتی از ترکیبات این گیاه به صورت قرص  با دوز های متفاوت موجود است. دوز توصیه شده این دارو بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلی گرم است.

بنزودیازپین ها : این دسته معروف ترین دسته دارویی برای درمان بی خوابی است. معروف ترین داروهای این دسته عبارت اند از:لورازپام ،کلونازپام ، دیازپام،آلپرازولام ، اگزازپام و فورازپام. این داروها در درمان بی خوابی تاثیر بسیار خوبی دارند اما مشکلی که با این دسته دارویی وجود دارد این است که به شدت در بیمار وابستگی ایجاد می کنند و بیمار در صورت مصرف طولانی مدت نمی تواند آنها را یکدفعه کنار بگذارد چون که در صورت قطع ناگهانی دچار علایمی مثل تحریک پذیری ،خستگی، اضطراب و بی قراری ، بی خوابی، سردرد ،،گیجی و حتی تشنج می شود.همچنین اثر بخشی این دارو ها با گذر زمان کم می شود و بیمار مجبور می شود مدام دوز دارو را افزایش دهد.بنابراین از مصرف خودسرانه این داروها به شدت اجتناب کنید.

زولپیدم : اثربخشی این داروها با بنزودیازپین ها قابل مقایسه است. مزیت این دارو نسبت به بنزودیازپین ها این است که وابستگی ایجاد نمی کند و همچنین طول اثر آن هم کوتاه مدت است و حدود شش تا هشت ساعت است به همین خاطر در طول روز ایجاد خواب آلودگی نمی کند.زولپیدم در بی خوابی هایی که فرد در به خواب رفتن مشکل دارد استفاده می شود.این دارو به صورت قرص های ۵ و ۱۰ میلی گرم موجود است.عوارض شایع زولپیدم عبارت است از سردرد،گیجی و خستگی.


تالیف و ترجمه: دکتر داروساز امید سودی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

3 + یازده =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.