هر آنچه که باید در مورد پوکی استخوان بدانید

امروز بیستم اکتبر روز جهانی استئوپروز یا پوکی استخوان است. به این بهانه به طوری اجمالی به معرفی این پدیده ،علل پدید آمدن آن ، نشانه های آن و راه های پیشگیری از آن می پردازیم. پوکی استخوان حالتی است که در آن تراکم بافت استخوان به شدت کاهش می یابد و استخوان ها شکننده می شوند  و با وارد شدن ضربه و تنشی کوچک مثل پریدن از پله ها و یا پریدن از جوی آب استخوان ها دچار شکستگی می شوند. خطر شکستگی معمولا در استخوان های مچ پا و لگن بیشتر است البته در صورتی که پوکی استخوان شدید باشد استخوان های قفسه سینه و ستون فقرات هم ممکن است با یک سرفه شدید دچار شکستگی شوند.

کاهش تراکم استخوان بعد از سن ۳۵ سالگی مساله ای طبیعی است و در تمام افراد اتفاق می افتد اما در برخی افراد کاهش تراکم استخوان با سرعت بیشتری روی می دهد که در صورت عدم پیشگیری منجر به پوکی استخوان می شود. پوکی استخوان در هردو جنس اتفاق می افتد ولی شیوع آن در زنان بیشتر از مردان است بخصوص در زنان بعد از یائسگی به دلیل کاهش سطح هورمون استروژن احتمال پوکی استخوان به شدت افزایش می یابد و از هرسه زن بالای ۵۰ سال یک نفر دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان می شود.

پوکی استخوان بیماری بسیارشایع است و طبق تخمین ها بیش از ۲۰۰ میلیون نفر در جهان از این بیماری رنج می برند. و حدود ۹ میلیون نفر در سال به دلیل پوکی استخوان دچار شکستگی استخوان می شوند. متاسفانه شیوع این بیماری در کشور ما هم بسیار چشم گیر است و حدود ۱۷ درصد از افراد بالای سن ۳۰سال به این بیماری مبتلا هستند و ۳۵ درصد از افراد بالای سن ۳۰ سال هم در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.

نشانه های پوکی استخوان

برخلاف تصور رایج پوکی استخوان با درد استخوان همراه نیست و درد استخوان تنها زمانی اتفاق می افتد که بیمار در اثر آن دچار شکستگی شود ولی خود پوکی استخوان به تنهایی درد ایجاد نمی کند. درواقع پوکی استخوان هیچ نشانه و علامت ویژه ای ندارد و به همین خاطر به آن بیماری خاموش می گویند. بیمار تنها زمانی متوجه آن می شود که دچار شکستگی استخوان شود. این مساله در افراد سالمند می تواند بسیار خطرناک باشد به خصوص زمانی که شکستگی در ناحیه استخوان لگن اتفاق بیفتد. شکستگی لگن می تواند به ناتوانی دایمی فرد منجر شود و در بیست در صد موارد هم باعث مرگ بیمار می شود.

راه تشخیص پوکی استخوان

راه تشخیص پوکی سنجش تراکم استخوان فرد است که روش های مختلفی برای آن وجود دارد. شاخصی وجود دارد به نام T score که در آن تراکم استخوان فرد با متوسط تراکم  استخوان افراد جوان جامعه سنجیده می شود. این شاخص اگر بین منفی یک تا منفی دو و نیم باشد به این معناست که تراکم استخوان فرد پایین است و در معترض ابتلا به پوکی استوان قرار دارد اما هنوز به آن مبتلا نشده است.اگرعدد این شاخص کمتر از منفی دو ونیم باشد فرد مبتلا به پوکی استخوان است.

ریسک فاکتور های ابتلا به پوکی استخوان

فاکتورهای زیادی وجود دارند که با پوکی استخوان در ارتباط اند و خطر ابتلا به آن را افزایش می دهند. این فاکتورها به شرح زیر اند:

ـ جنس مونث: همان طور که گفته شد زنان بیشتر از مردان به پوکی استخوان دچار می شوند بخصوص بعد از سن ۵۰ سالگی این خطر افزایش پیدا می کند.

ـ سن: در هر دو جنس زن و مرد با افزایش سن ریسک ابتلا به پوکی استخوان افزایش پیدا می کند.

ـ وزن کم : افرادی که اندام لاغر و نحیفی دارند و BMI آنها پایین است خظر ابتلا به پوکی استخوان درآنها نسبت به افراد سنگین وزن بیشتر است در واقع در افراد سنگین وزن به دلیل فشار بیشتر روی استخوانها استخوان سازی بیشتر انجام می شود و از تراکم استخوانی بالایی برخوردارند.

ـ سابقه خانوادگی : پوکی استخوان با ژنتیک هم در ارتباط است و افرادی که در خانواده آنها سابقه ابتلا به پوکی استخوان وجود دارد ریسک ابتلای آنها به پوکی استخوان بیشتر است.

ـ برخی از بیماری ها: بیماری هایی مانند آرتریت روماتویید ، پرکاری تیرویید، پرکاری پاراتیروئید، سندرم کوشینگ اختلالات گوارشی و بدخیمی ها ریسک ابتلا به پوکی استخوان را به شدت افزایش می دهند.

ـ داروها: مصرف طولانی مدت داروهای کورتیکواستروئیدی مثل دگزامتازون و بتامتازون، داروهای ضدتشنج مثل فنی تویین ،داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، هپارین و داروهای شیمی درمانی هم باعث ابتلا به پوکی استخوان می شوند.

ـ مصرف بالای سیگار و الکل

راه های پیشگیری

ـ مصرف مکمل های کلسیم و ویتامین د : کلسیم و ویتامین دی دو مکمل اصلی هستند که برای پیشگیری از پوکی استخوان تجویز می شوند. کلسیم عنصر اصلی بافت استخوانی است که باعث استحکام استخوان می شود. ویتامین دی هم مهم ترین ویتامین در ساخت استخوان است این ویتامین با افزایش جذب کلسیم در استخوان باعث افزایش استحکام استخوان می شود.میزان دوز توصیه شده کلسیم برای جلوگیری از پوکی استخوان به شکلی که بیشترین جذب را داشته باشد ۵۰۰ میلی گرم در هر دوز است. قرص های کلسیم بهتر است بعد غذا مصرف شوند تا عوارض گوارشی آنها کاهش یابد.شایان ذکر است که از مصرف بیش از ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم در روز باید خود داری کرد چون که باعث ایجاد سنگ کلیه و افزایش ریسک ابتلا به سکته و بیماری های قلبی و عروقی می شود.دوز توصیه شده روزانه ویتامین دی هم برای پیشگیری از پوکی استخوان ۶۰۰ واحد در روز در بزرگسالان تا سن ۷۰ سالگی و ۸۰۰ واحد در روز بعد از سن هفتاد سالگی است.مکمل های مختلفی در بازار وجود دارد که شامل کلسیم و ویتامین دی با دوزهای مختلف هستند در برخی مکمل ها این دو کنار هم هستند مثل قرص های کلسیم دی و در برخی به صورت جداگانه هستند مثل قرص کلسیم کربنات ۵۰۰ میلی گرم و پرل های ویتامین دی که در دوزهای ۱۰۰۰ واحد و ۵۰ هزار واحد وجود دارد.

ـ ورزش منظم : انجام ورزش و تمرینات منظم روزانه به پیشگیری از پوکی استخوان کمک زیادی می کند. نیم ساعت تا چهل دقیقه پیاده روی در روز ،شنا ، وزنه زدن و ورزش هایی که باعث افزایش توده عضلانی و وزن بدن می شود تاثیر زیادی در جلوگیری از پوکی استخوان دارند.

ـ کاهش مصرف کافیین: برخی مطالعات نشان داده که بین مصرف کافیین و خطر شکستگی استخوان رابطه وجود دارد بنابراین از مصرف زیاد قهوه و چای خود داری کنید.

ـ کاهش و یا قطع کامل مصرف سیگار و الکل

 

تالیف و گردآوری:دکتر امید سودی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دوازده + دوازده =

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.